به‌خێر هاتن بۆ سایتی پێشمه‌رگه‌كان

ی كوردی   Digital clock Local time: GMT:

  

راپۆرتی‌ كۆمیته‌ی‌ ناوه‌ندیی‌

حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران

بۆ كۆنگره‌ی‌ سێزده‌هه‌می‌ حیزب

 

میوانه‌ به‌ڕێزه‌كان!

ئه‌ندامانی‌ كۆنگره‌ی‌ سێزده‌هه‌می‌ حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران!

به‌ناوی‌ كۆمیته‌ی‌ ناوه‌ندیی‌ حیزبه‌وه‌ به‌گه‌رمی‌ به‌خێرهاتنتان ده‌كه‌م. بۆ ئه‌م كۆنگره‌یه‌ سه‌ركه‌وتن‌و بۆ ئێوه‌ سڵامه‌تی‌‌و سه‌ربه‌رزی‌‌و به‌ختیاری‌ به‌ ئاوات ده‌خوازم. هه‌موو سه‌رفه‌سڵه‌كانی‌ خه‌بات‌و ته‌نانه‌ت هه‌موو رۆژ‌و حه‌وتوو‌و مانگ‌و ساڵه‌كانی‌ تێكۆشان بۆ رێبوارانی‌ رێگای‌ رزگاری‌ گرنگی‌‌و بایه‌خی‌ خۆیان هه‌یه‌‌و بۆ مرۆڤی‌ خه‌باتگێڕ له‌ده‌ستدانی‌ هه‌ر ده‌مه‌ساتێك له‌ سه‌رده‌می‌ خه‌بات‌و تێكۆشان به‌ مانای‌ له‌ده‌ستدانی‌ ده‌رفه‌تێك بۆ نزیكبوونه‌وه‌ له‌ ئامانجه‌كانه‌. به‌ڵام به‌وحاڵه‌ش زیادمان نه‌گوتوه‌ ئه‌گه‌ر بڵێین ئه‌م كۆنگره‌یه‌ له‌ هه‌لومه‌رجێكی‌ یه‌كجار زۆر گرنگ‌و ناسك‌دا پێك هاتوه‌‌و ئه‌ركی‌ زۆر قورس‌و پیرۆزی‌ له‌سه‌ر شانن. سه‌ركه‌وتنی‌ كۆنگره‌ له‌ به‌جێگه‌یاندنی‌ ئه‌و ئه‌ركانه‌دا پێش هه‌موو شتێك به‌ به‌شداریی‌ چالاكانه‌‌و وشیارانه‌‌و به‌رپرسانه‌ی‌ ئه‌ندامانی‌  له‌ باس‌و لێكدانه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌ سیاسی‌یه‌كان‌دا به‌ستراوه‌ته‌وه‌. ئاوات‌و داخوازم ئه‌وه‌یه‌ هه‌موو هاوڕێیان به‌گیانی‌ هه‌ستكردن به‌ به‌رپرسیاری‌‌و به‌ چاوێكی‌ كراوه‌ی‌ واقیعبینه‌وه‌ له‌ بابه‌ت‌و باسه‌كان ورد ببنه‌وه‌‌و ئه‌م راپۆرته‌ به‌تێ‌بینی‌‌و بیر‌و بۆچوونه‌كانیان ده‌وڵه‌مه‌ندتر‌و پوخته‌تر بكه‌ن.

له‌ماوه‌ی‌ نێوان دوو كۆنگره‌ی‌ 12 و 13دا زۆر ئاڵوگۆڕی‌ گرنگ له‌ كوردستان‌و ئێران‌و ناوچه‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست‌و جیهان‌دا روویان داوه‌ كه‌ زۆریان به‌شێوه‌ی‌ راسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ‌ خه‌باتی‌ رزگاریخوازانه‌ی‌ گه‌لی‌ كورد‌و گه‌لانی‌ ئێران‌و حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران پێوه‌ندی‌ په‌یدا ده‌كه‌ن. لێكدانه‌وه‌ی‌ وردی‌ ئه‌م رووداوانه‌‌و هه‌ڵسه‌نگاندنی‌ واقیعبینانه‌ی‌ شوێنه‌واره‌كانیان ده‌توانێ‌ رێ‌نیشانده‌رێكی‌ باشی‌ ئێمه‌ بۆ داڕشتنی‌ به‌رنامه‌ی‌ كار‌و تێكۆشان‌و دیتنه‌وه‌ی‌ جێگای‌ شیاوی‌ حیزبه‌كه‌مان له‌نێو جه‌رگه‌ی‌ رووداوه‌كان‌و كۆمه‌ڵگه‌ی‌ یاریكه‌رانی‌ مه‌یدانی‌ سیاسه‌ت له‌ كوردستان‌و ئێران‌و ناوچه‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست‌دا بێ‌. ئه‌مه‌ش نایه‌ته‌ دی‌ ئه‌گه‌ر له‌لایه‌ك به‌شدارانی‌ كۆنگره‌ به‌ پێی‌ توانا له‌ لێكدانه‌وه‌ی‌ باسه‌كان‌دا به‌شدار نه‌بن‌و له‌لای‌ دیكه‌ش هه‌ر رووداوێك وه‌ك هه‌یه‌ سه‌یری‌ نه‌كرێ‌, گه‌وره‌تر یان چووكتر له‌ قه‌باره‌ی‌ خۆی‌ نیشان بدرێ‌, یان ئاره‌زوو له‌ جێگای‌ واقیعییه‌ت دابنرێ‌.

ئه‌م راپۆرته‌ هه‌وڵ‌ ده‌دا ئه‌گه‌ر به‌كورتییش بووه‌, گرنگترین ئاڵوگۆڕه‌كانی‌ ساڵانی‌ دوایی‌‌و به‌تایبه‌تی‌ ئه‌وانه‌ی‌ بۆ خه‌باتی‌ هه‌قخوازانه‌ی‌ گه‌لی‌ كورد‌و حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران گرنگن, بخاته‌ به‌رباس. به‌و ئاواته‌ كه‌ كۆنگره‌كه‌مان به‌ هه‌ڵسه‌نگاندنێكی‌ ورد‌و واقیعبینانه‌ی‌ ئه‌م ئاڵوگۆڕانه‌ بتوانێ‌ باشترین به‌رنامه‌ی‌ مومكین بۆ تێكۆشان له‌پێناوی‌ دابینكردنی‌ ئازادی‌‌و دێموكراسی‌‌و مافی‌ مرۆڤ‌و مافی‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌ له‌ ئێرانی‌ دیلی‌ ده‌ستی‌ زۆرداری‌‌و كۆنه‌په‌رستی‌دا دابڕێژێ‌.

 

1ـ وه‌زعی‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌:

له‌ دوا ده‌یه‌ی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوو (سه‌ده‌ی‌ بیسته‌م)ه‌وه‌ گۆڕانێكی‌ گرنگ‌و شوێن‌دانه‌ر له‌ پێوه‌ندی‌یه‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌یه‌كان‌دا پێك هاتوه‌‌و گه‌شه‌ی‌ كردوه‌ كه‌ ده‌كرێ‌ بڵێین سیمای‌ سیاسیی‌ جیهانی‌ گۆڕیوه‌. به‌ڕووخانی‌ بلووكی‌ سوسیالیستی‌‌و ته‌واوبوونی‌ ده‌ورانی‌ شه‌ڕی‌ سارد, دنیا له‌ حاڵه‌تی‌ دوو ته‌وه‌ری‌ (دو قطبی‌) هاتۆته‌ ده‌ر‌و ئه‌گه‌ر جاران دوو ده‌سه‌ڵاتی‌ گه‌وره‌ی‌ جیهانی‌ له‌به‌ریه‌ك راوه‌ستابوون, دوو ده‌سه‌ڵات كه‌ هه‌رچه‌ند تواناكانیان نابه‌رامبه‌ر بوو, به‌ڵام له‌ هاوكێشه‌ جیهانی‌یه‌كان‌دا حیسابیان له‌سه‌ر ده‌كرا, له‌ ده‌ پازده‌ ساڵی‌ دوایی‌دا, ئه‌م ململانه‌یه‌ به‌ نه‌مانی‌ بلووكی‌ سۆسیالیستی‌ ته‌واو بووه‌‌و ئێستا ته‌وه‌ری‌ به‌رامبه‌ره‌كه‌ شوێنه‌واری‌ خۆی‌ له‌سه‌ر هه‌موو رووداوه‌ گرنگه‌ جیهانی‌یه‌كان‌ داده‌نێ‌‌و له‌ زۆربه‌ی‌ مه‌سه‌له‌كان‌دا قسه‌ی‌ دوایی‌‌و یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ ده‌كا.

دیاره‌ ئێستا هێندێ‌ ریزبه‌ندی‌ له‌ بواری‌ ئابووری‌‌و بازرگانی‌دا به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌مریكا به‌رچاو ده‌كه‌ون كه‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌ی‌ جیهانیش به‌ هێندیان ده‌گری‌‌و حیسابیان بۆ ده‌كا, وه‌ك ئورووپا‌و چین‌و ژاپۆن‌و هی‌ دیكه‌. هه‌ر له‌وكاته‌دا هه‌وڵ‌‌و ته‌قه‌لا بۆئه‌وه‌ی‌ ته‌وه‌رێكی‌ دیكه‌ به‌رامبه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ بێ‌سنووری‌ ئه‌مریكا له‌ جیهان‌دا دروست ببێ‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ جارێكی‌ دیكه‌ جیهان ببێته‌وه‌ دوو ته‌وه‌ری‌, له‌ ئارادایه‌ كه‌ ئه‌مه‌یان زیاتر له‌ هه‌وڵی‌ هێندێ‌ وڵاتی‌ به‌توانای‌ ئورووپایی‌دا خۆی‌ ده‌نوێنێ‌. به‌ڵام راستی‌یه‌كه‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ نه‌ ئه‌و قوتبه‌ ئابووری‌‌و بازرگانی‌یانه‌ توانیویانه‌ جێ‌ به‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ بێ‌ئه‌ملا‌و ئه‌ولای‌ ئه‌مریكا له‌ق بكه‌ن‌و نه‌ ئورووپای‌ یه‌كگرتووش توانیویه‌تی‌ له‌ڕاده‌ی‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌دا خۆی‌ وه‌ك خه‌نیمێكی‌ حیساب له‌سه‌ركراو به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌مریكا ده‌ربخا. هه‌رچه‌ند یه‌كیه‌تیی‌ ئورووپا به‌ وه‌رگرتنی‌ ده‌ ئه‌ندامی‌ تازه‌ راده‌ی‌ داهاتی‌ ناخالیسی‌ خۆی‌ گه‌یاندۆته‌ به‌رامبه‌ری‌ ئه‌مریكا‌و له‌باره‌ی‌ ژماره‌ی‌ دانیشتووانیشه‌وه‌ خۆی‌ له‌ دوو هێنده‌ی‌ وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كان نزیك خستۆته‌وه‌, هێشتا تۆسقاڵێك هه‌یبه‌تی‌ ئه‌مریكای‌ نه‌له‌رزاندوه‌‌و وێش ناچێ‌ (لانی‌كه‌م له‌ كورت‌خایه‌ن‌دا) ببێته‌ ئه‌و خه‌نیمه‌ (ره‌قیب) حیساب له‌سه‌ر كراوه‌.

یه‌ك ته‌وه‌ره‌بوونی‌ جیهان‌و رووخانی‌ بلووكی‌ سۆسیالیستی‌ هێندێ‌ دیارده‌ی‌ جێگای‌ ئومێدی‌ به‌دواوه‌ بوون, كه‌ ده‌كرێ‌ بڵێین یه‌كێك له‌ هۆیه‌كانی‌ تێكچوونی‌ ئه‌و سیستمه‌, تامه‌زرۆیی‌ خه‌ڵكی‌ وڵاتانی‌ ئه‌ندامی‌ ئه‌و بلووكه‌ بۆ وه‌دیهاتنی‌ ئه‌و دیارده‌ یان باشتر بڵێین ئه‌و ئاواتانه‌ بووه‌. یه‌كه‌م دیارده‌ سه‌رهه‌ڵدان‌و هاتنه‌ گۆڕ‌و به‌ره‌به‌ره‌ په‌ره‌گرتنی‌ دێموكراسی‌ بوو. وڵاتانی‌ سۆسیالیستیی‌ پێشوو له‌ ده‌زگا ته‌بلیغاتی‌یه‌كانی‌ خۆیان‌‌دا (كه‌ زۆریش به‌هێزبوون‌و به‌شێكی‌ زۆر له‌ بوودجه‌ی‌  وڵاتیان بۆ ته‌رخان كرابوو) ئیددیعایان ده‌كرد كه‌ له‌و وڵاتانه‌دا باشترین جۆری‌ دێموكراسی‌ كه‌ دێموكراسیی‌ گه‌لی‌یه‌, حوكم ده‌كا‌و ئه‌وه‌ ته‌نیا ده‌ره‌به‌گ‌و سه‌رمایه‌دار‌و چینه‌كانی‌ سه‌ره‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵن كه‌ له‌ دامه‌زراندنی‌ ئه‌و سیستمه‌ زه‌بریان وێ‌كه‌وتوه‌‌و ناڕازین. ئه‌گینا زۆربه‌ی‌ زۆری‌ خه‌ڵك له‌ باشترین جۆری‌ دێموكراسی‌ كه‌لك وه‌رده‌گرن‌و به‌ به‌شی‌ خۆیان رازین. كه‌چی‌ هه‌قیقه‌ت شتێكی‌ دیكه‌ بوو. خه‌ڵكی‌ وڵاتانی‌ سۆسیالیستی‌ (جگه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتداران‌و ده‌ست‌و پێوه‌نده‌كانیان) له‌ فه‌زای‌ داخراو‌و زه‌بر‌وزه‌نگ‌و سانسۆر‌و نه‌بوونی‌ ئازادیی‌ تاكه‌كه‌سی‌‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ وه‌جان هاتبوون. هه‌ر به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ بوو كه‌ به‌ كرانه‌وه‌ی‌ په‌نجه‌ره‌یه‌ك به‌ره‌و دێموكراسی‌ له‌ ئاكامی‌ "گلاسنۆست‌و پریسترۆیكا"ی‌ میخائیل گورباچۆف‌دا تۆفانێك له‌ ناڕه‌زایه‌تی‌‌و بانگی‌ ئازادیخوازی‌ وڵاتانی‌ بلووكی‌ سۆسیالیستیی‌ هێنایه‌ له‌رزین‌و تا له‌به‌ریه‌ك هه‌ڵوه‌شانی‌ بلووكبه‌ندی‌یه‌كه‌ نیشتنه‌وه‌ی‌ بۆ نه‌بوو.

زه‌قبوونه‌وه‌ی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌‌و ده‌ربڕینی‌ هه‌ستی‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌ له‌لایه‌ن زۆربه‌ی‌ زۆری‌ دانیشتووانی‌ وڵاتانی‌ سۆسیالیستی‌یه‌وه‌ یه‌كی‌ دیكه‌ له‌ دیارده‌ به‌نرخه‌كانی‌ دنیای‌ پاش شه‌ڕی‌ سارد‌و رووخانی‌ بلووكی‌ سۆڤییه‌تی‌ بوو. له‌و باره‌یه‌شه‌وه‌ وڵاتانی‌ سۆسیالیستی‌‌و حیزبه‌ كۆمۆنیستی‌یه‌كان دیمه‌نێكیان له‌ پێوه‌ندی‌یه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌كانی‌ دانیشتووانی‌ ئه‌و وڵاتانه‌ خستبۆ به‌رچاوی‌ بیر‌وڕای‌ گشتیی‌ خه‌ڵكی‌ دنیا كه‌ نیشانه‌یه‌ك له‌ سته‌می‌ نه‌ته‌وایه‌تیی‌ پێوه‌ دیار نه‌بوو. به‌پێی‌ ئیددیعای‌ ده‌زگا ته‌بلیغاتی‌یه‌كان, هه‌موو گه‌لانی‌ دانیشتووی‌ یه‌كیه‌تیی‌ سۆڤییه‌تی‌ یان وڵاتانی‌ وه‌ك یۆگۆسلاڤی‌‌و چیكۆسڵۆواكی, له‌ هه‌موو بواره‌ سیاسی‌, ئابووری‌, كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و فه‌رهه‌نگی‌یه‌كان‌دا مافی‌ به‌رامبه‌ریان بۆ دابین كرابوو‌و له‌ هیچ بارێكه‌وه‌ كه‌مایه‌سی‌یان نه‌بوو. كه‌چی‌ دیتمان وه‌ختێك ده‌ره‌تان بۆ ده‌ربڕینی‌ ئازادانه‌ی‌ داخوازه‌كان پێك هات, "چۆن وڵاتی‌ گه‌وره‌ی‌ شووراكان‌و هێندێ‌ وڵاتی‌ دیكه‌ی‌ سۆسیالیستی‌ له‌به‌ر یه‌ك هه‌ڵ‌وه‌شان‌و له‌ جێگای‌ دوو سێ‌ وڵات, پتر له‌ بیست وڵات پێك هاتن, زیاتر له‌ بیست نه‌ته‌وه‌ سه‌ربه‌خۆیی‌یان راگه‌یاند‌و حكوومه‌تی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ خۆیان دامه‌زراند. سه‌رنجڕاكێش ئه‌وه‌یه‌ فیدراسیۆنی‌ رووسیه‌ كه‌ چارده‌ وڵاتی‌ به‌شێوه‌ی‌ "داخوازانه‌!!" به‌ خۆیه‌وه‌ لكاندبوو, له‌ماوه‌ی‌ دوای‌ تێكچوونی‌ بلووكی‌ شووره‌وی‌دا هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ‌ ویستی‌ ئازادیخوازانه‌ی‌ گه‌لانی‌ نێو ئه‌و فیدراسیۆنه‌ش به‌ره‌وڕوو بووه‌. (ئه‌وه‌ كه‌ هێندێك ده‌سته‌‌و تاقمی‌ توندڕه‌وی‌ ئیسلامی‌ له‌ چه‌چان سیمای‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ نه‌ته‌وایه‌تیی‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌یان شێواندوه‌, شتێك له‌ بایه‌خی‌ مه‌سه‌له‌كه‌ كه‌م ناكاته‌وه‌).

دیفاعی‌ كۆمه‌ڵگای‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ له‌ مافی‌ مرۆڤ‌و وه‌لانانی‌ ئه‌و تێزه‌ كه‌ رێكخراوی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان‌و رێكخراوه‌ جیهانی‌یه‌كانی‌ دیكه‌ بۆیان نیه‌ ده‌ست له‌ كار‌وباری‌ نێوخۆی‌ وڵاتانی‌ سه‌ربه‌خۆ وه‌ربده‌ن, یه‌كێك له‌ ئاكامه‌ دڵخوازه‌كانی‌ تێكچوونی‌ دنیای‌ دوو قوتبی‌ بوو. تا ئه‌و كاته‌ حكوومه‌ته‌ زۆردار‌و كۆنه‌په‌رست‌و دیكتاتۆره‌كان هه‌ر كام خۆیان به‌ یه‌كێك له‌ دوو ده‌سه‌ڵاته‌ گه‌وره‌ جیهانی‌یه‌كه‌وه‌ هه‌ڵ‌واسیبوو‌و به‌ خۆشاردنه‌وه‌ له‌ پشت سه‌نگه‌ری‌ سه‌روه‌ریی‌ نیشتمانی‌ (حاكمیت ملی‌)دا هه‌موو ده‌نگێكی‌ ئازادیخوازانه‌ی‌ هاونیشتمانانیان له‌ گه‌روودا ده‌خنكاند. به‌ڵام په‌سندكرانی‌ ده‌خاله‌تی‌ مه‌شرووع بۆ دیفاع له‌ مافی‌ مرۆڤ له‌ وڵاته‌ دیكتاتۆرلێدراوه‌كان‌دا كه‌ به‌ پێشنیاری‌ خوالێخۆشیوو "فرانسوا میتران" له‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایشی‌ رێكخراوی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان‌دا هاته‌ گۆڕێ‌, ئه‌و ئاتۆیه‌ی‌ له‌ ده‌ستی‌ حكوومه‌ته‌ زۆردار‌و ملهوڕه‌كان ده‌رهێنا. له‌ ئاكامی‌ ئه‌و گۆڕانه‌دا به‌شێك له‌ دیكتاتۆری‌یه‌كان وه‌ك له‌ سێربستان كه‌وتنه‌ به‌ر په‌لاماری‌ ده‌خاله‌تی‌ مه‌شرووع‌و له‌سه‌ر كار لاچوون. به‌شێكی‌ دیكه‌شیان ناچار به‌ هێندێ‌ پاشه‌كشه‌ كران كه‌ ئه‌گه‌رچی‌ كه‌موكوڕ‌و ناته‌واوه‌, به‌ڵام ده‌توانێ‌ سه‌ره‌تایه‌ك بێ‌ بۆ رووخان‌و له‌ مه‌یدان ده‌رچوونیان.

 

2ـ تیرۆریزم:

له‌ سروشته‌ به‌رچاوه‌كانی‌ ساڵانی‌ كۆتایی‌ سه‌ده‌ی‌ بیسته‌م‌و سه‌ره‌تای‌ سه‌ده‌ی‌ نوێ‌, په‌ره‌ئه‌ستاندنی‌ تیرۆریزم وه‌ك فه‌تایه‌كی‌ جیهانی‌یه‌. دیارده‌ی‌ تیرۆریزم (با ئه‌و ناوه‌شی‌ پێشتر له‌سه‌ر نه‌بووبێ‌) تایبه‌تی‌ ئه‌م قۆناخه‌ له‌ مێژووی‌ مرۆڤایه‌تی‌ نیه‌, به‌ڵكوو ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هه‌زاران‌و بگره‌ ده‌یان‌و سه‌دان هه‌زار ساڵ‌ پێش ئێستا. ئه‌وه‌ی‌ تایبه‌تمه‌ندی‌ به‌ تیرۆریزم له‌ سه‌ده‌ی‌ بیست‌و یه‌كه‌م‌دا ده‌دا, په‌یدابوون‌و سه‌رهه‌ڵدانی‌ دوو نه‌وعی‌ تازه‌ له‌ تیرۆریزم (ده‌وڵه‌تی‌‌و ئیسلامی‌), پێشكه‌وتنی‌ ئامرازه‌كانی‌ تیرۆر, سامناكتر‌و به‌ربڵاوتربوونی‌ زیانه‌كانی‌ كرده‌وه‌ی‌ تیرۆریستی‌‌و له‌ هه‌مووان خه‌راپتر تیئۆریزه‌كردن‌و ته‌نانه‌ت به‌ پیرۆززانینی‌ كاری‌ تیرۆریستی‌یه‌ كه‌ ئه‌مه‌یان تایبه‌تی‌ ده‌سته‌‌و تاقمه‌ ئیسلامی‌یه‌ توندڕه‌وه‌كانه‌.

نیوه‌ی‌ دووهه‌می‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوو نموونه‌ی‌ زۆر سامناكی‌ له‌ تیرۆریزم (ده‌وڵه‌تی‌‌و ناده‌وڵه‌تی‌) به‌خۆیه‌وه‌ دیون كه‌ له‌ تێكڕایان‌دا به‌ هه‌زاران ئینسان‌و به‌تایبه‌تییش له‌و كه‌سانه‌ كه‌ هیچ پێوه‌ندی‌یان به‌كێشه‌ی‌ نێوان تیرۆریست‌و تیرۆر لێكراوه‌كه‌وه‌ نه‌بووه‌, گیانیان له‌ ده‌ست داوه‌ یان بریندار‌و كه‌م‌ئه‌ندام بوون. ئه‌گه‌ر پێش ئه‌و ماوه‌یه‌ كاری‌ تیرۆریستی‌ به‌ ئامرازی‌ سه‌ره‌تایی‌‌و زۆرتر به‌ دزی‌‌و له‌ دژی‌ تاقه‌كه‌سێك به‌ڕێوه‌ ده‌چوو, له‌ قۆناخی‌ "تازه‌"دا ده‌ستی‌ تیرۆریزم گه‌یشتۆته‌ ئامرازه‌ مۆدێڕنه‌كان‌و سه‌فاره‌ته‌كان‌و پارلمانه‌كان‌و مزگه‌وته‌كان‌و شوێنه‌ بازرگانی‌یه‌كان‌و به‌كورتی‌ ئه‌و شوێنانه‌ كه‌ به‌ توندی‌ پارێزگاری‌یان لـێ‌ده‌كرێ‌‌و له‌و شوێنانه‌ كاره‌ساتی‌ گه‌وره‌ی‌ ئینسانیی‌ خوڵقاندوه‌. ئه‌گه‌ر له‌ رابردووی‌ كۆن‌دا زیاتر بێ‌ده‌سه‌ڵات‌و بێ‌ده‌ره‌تانان بۆ تۆڵه‌ له‌ دوژمنانیان په‌نایان بۆ كاری‌ تیرۆریستی‌ ده‌برد سه‌ده‌كانی‌ دوایی‌دا زۆرجار ده‌وڵه‌تان‌و ئه‌و هێزه‌ باڵاده‌ستانه‌ كه‌ هه‌موو رێگایه‌كیان بۆ سه‌ركوتی‌ موخالیفانی‌ خۆیان له‌به‌ر ده‌ست‌دا بووه‌‌و له‌ گرتنه‌پێشی‌ هیچ رێگایه‌كیش دریغیان نه‌كردوه‌, ده‌ستیان داوه‌ته‌ كرده‌وه‌ی‌ تیرۆریستی‌, ئه‌ویش به‌ كه‌لك‌وه‌رگرتن له‌ ئیمكاناتی‌ هه‌ره‌ پێشكه‌وتووی‌ ماڵی‌, زانستی‌, نیزامی‌و ته‌كنیكی‌‌و سیاسی‌‌و دیپلۆماسی‌.

له‌ زۆر ناوچه‌ی‌ جیهان, به‌تایبه‌تی‌ له‌ ناوچه‌ به‌ڵالێدراوه‌كه‌ی‌ خۆمان رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست‌دا كه‌م نین ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی‌ به‌ كه‌لك‌وه‌رگرتن له‌ ئیمكاناتی‌ بێ‌سنووری‌ ده‌وڵه‌تی‌ ده‌ستیان داوه‌ته‌ تیرۆری‌ موخالیفانی‌ نێوخۆیی‌ یان دوژمنانی‌ ده‌ره‌كی‌. به‌ڵام له‌و نێوه‌دا كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران ئه‌گه‌ر له‌ هه‌موو بواره‌كانی‌ زانستی‌‌و سه‌نعه‌تی‌‌و بازرگانی‌‌و...دا له‌ پاشه‌, له‌ بواری‌ تیرۆری‌ ده‌وڵه‌تی‌دا گره‌وی‌ له‌ هه‌مووان بردۆته‌وه‌. بێجگه‌ له‌و هه‌زاران تیرۆره‌ كه‌ له‌ نێوخۆی‌ وڵات‌و له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ سنووره‌كان به‌دژی‌ جیاباوه‌ڕانی‌ ئێرانی‌ به‌ڕێوه‌ی‌ بردوون, كۆماری‌ ئیسلامی‌ ده‌یان كرده‌وه‌ی‌ تیرۆریستیی‌ له‌ دژی‌ ده‌وڵه‌تانی‌ دیكه‌ ئه‌نجام داون كه‌ له‌ زۆریشیان‌دا به‌جۆرێك له‌ جۆران جێ‌پێی‌ له‌پاش به‌جێ‌ ماوه‌. ئه‌گه‌ر تیرۆریزم وه‌ك فه‌تایه‌كی‌ سامناكی‌ دنیای‌ ئه‌م سه‌رده‌مه‌ بۆته‌ دیارده‌یه‌كی‌ جیهانی‌, تیرۆریزمی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ هه‌ر به‌ ته‌نیا هه‌موو قاڕه‌كانی‌ دنیای‌ گرتۆته‌وه‌. كاره‌ تیرۆریستی‌یه‌كانی‌ رێژیمی‌ ئێران له‌ ئۆتریش‌و ئه‌ڵمان‌و سویس‌و فه‌رانسه‌‌و..., ئارژانتین‌و نیۆیۆرك, سوودان‌و كینیا, سعوودی‌‌و عێراق‌و وڵاتانی‌ خه‌لیج‌و سه‌رئه‌نجام ئه‌ندونزی‌‌و ئوسترالیا به‌ڵگه‌ی‌ راستی‌‌و دروستیی‌ ئه‌م بۆچوونه‌ن. ره‌نگه‌ به‌ڵگه‌ی‌ دادگاپه‌سند له‌سه‌ر تاوانباربوونی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ له‌ هه‌مووی‌ ئه‌و تیرۆرانه‌دا له‌ ده‌ست‌دا نه‌بێ‌, به‌ڵام خه‌ڵكی‌ دنیا‌و به‌تایبه‌تی‌ كاربه‌ده‌سته‌ ده‌وڵه‌تی‌یه‌كان باش ده‌زانن كه‌ ئه‌وه‌ی‌ باس كرا, به‌شێكی‌ كه‌می‌ كرده‌وه‌ تیرۆریستی‌یه‌كانی‌ "ئێرانی‌ ئیسلامی‌یه‌".

كه‌چی‌ له‌ زۆربه‌ی‌ نزیك به‌ته‌واوی‌ تاوانه‌ تیرۆریستی‌یه‌كانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌دا ورده‌ تێ‌بینی‌یه‌ سیاسی‌‌و دیپلۆماسی‌یه‌كان‌و قازانج‌په‌رستی‌‌و سات‌و سه‌ودای‌ بازرگانیی‌ ده‌وڵه‌ته‌كان نه‌ك هه‌ر بوونه‌ له‌مپه‌ر له‌ به‌رامبه‌ر سزادران‌و ریسواكرانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌دا, به‌ڵكوو بوونه‌ هانده‌ر بۆ هه‌نگاونان به‌ره‌وپێشتر‌و باج‌وه‌رگرتنی‌ زیاتر. هه‌ركام له‌ ده‌وڵه‌تانی‌ سه‌وداگه‌ر‌و كاسبكاری‌ دۆستی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ به‌ گومانی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ گۆیا ده‌توانن به‌ چاوپۆشی‌ له‌ جینایه‌ته‌كانی‌ رێژیم به‌شێكی‌ زیاتر له‌ سوودی‌ بازرگانی‌ له‌گه‌ڵ‌ ئێران بۆخۆیان به‌رن, چاویان له‌ به‌شێكی‌ زۆر له‌ قانوون‌شكێنی‌‌و ئینسانكوژی‌یه‌كانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ پۆشی‌, بێ‌خه‌به‌ر له‌وه‌ی‌ كه‌ ئه‌م مه‌ترسی‌یه‌ رۆژێك به‌رۆكی‌ خۆشیان ده‌گرێته‌وه‌. ده‌كرێ‌ بڵێین كه‌م‌و زۆر به‌رامبه‌ر به‌ ده‌وڵه‌تانی‌ دیكه‌ی‌ پشتیوانی‌ تیرۆریزمیش ئه‌و سیاسه‌ته‌ ره‌چاو كراوه‌. له‌وه‌ش گه‌ڕێین كه‌ زۆر له‌ ئیمكاناتی‌ "مۆدێڕن"ی‌ تیرۆریزم راسته‌وخۆ‌و ناڕاسته‌وخۆ دراوه‌ته‌ ده‌ستی‌ تیرۆریسته‌ ده‌وڵه‌تی‌‌و ناده‌وڵه‌تی‌یه‌كان.

كاره‌ساتی‌ 11ی‌ سێپتامبری‌ 2001ی‌ زایینی‌, كه‌ له‌ودا دوو فڕۆكه‌ی‌ گه‌وره‌ی‌ نه‌فه‌رهه‌ڵگر خۆیان به‌دوو بورجی‌ ناوه‌ندی‌ بازرگانیی‌ نیۆیۆرك‌دا دا, فرۆكه‌یه‌كی‌ دیكه‌ خۆی‌ به‌ ساختومانی‌ وه‌زاره‌تی‌ به‌رگریی‌ ئه‌مریكا له‌ واشینگتۆن‌دا دا‌و فرۆكه‌یه‌كی‌ چواره‌م پاش ده‌ركه‌وتنی‌ نیازی‌ كرده‌وه‌ی‌ تیرۆریستی‌ له‌ ئه‌یاله‌تی‌ "پینسیلوانیا" كه‌وته‌ خوار‌و له‌سه‌ریه‌ك زیاتر له‌ 3هه‌زار كه‌سیان ته‌له‌فاتی‌ ئینسانی‌ له‌ خۆیان به‌جێ‌ هێشت, زه‌نگێكی‌ خه‌ته‌ر بوو كه‌ به‌ڕواڵه‌ت ده‌وڵه‌ته‌كانی‌ له‌خه‌و راپه‌ڕاند‌و پێویستیی‌ هه‌نگاونانێكی‌ هاوبه‌ش‌و كاریگه‌ر بۆ خاشه‌بڕكردنی‌ دیارده‌ی‌ تیرۆریزمی‌ وه‌بیر هێنانه‌وه‌. تیرۆری‌ 11ی‌ سێپتامبر هه‌رچه‌ند له‌ تاقه‌ یه‌ك وڵات‌دا رووی‌ دا, به‌ڵام به‌ڕاستی‌ ویژدانی‌ مرۆڤایه‌تیی‌ هه‌ژاند‌و به‌ره‌یه‌كی‌ به‌رینی‌ له‌ بیر‌وڕای‌ گشتیی‌ جیهانی‌ به‌دژی‌ تیرۆر‌و تیرۆریستان دروست كرد. هه‌ر ئه‌مه‌ وای‌ كرد كه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك له‌نێو ده‌وڵه‌ته‌ گه‌وره‌كانیش‌دا ریزه‌ هه‌وڵ‌‌و ته‌قه‌لایه‌كی‌ جێگای‌ ئومێد بۆ هاوكاری‌یه‌كی‌ كاریگه‌ر له‌ پێناوی‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‌ تیرۆریزم‌دا ده‌ست پێ‌بكا.

كه‌چی‌ به‌داخه‌وه‌ زۆری‌ نه‌خایاند ئه‌و هه‌وڵانه‌ به‌ره‌و دواوه‌ كشانه‌وه‌. هێشتا تازیه‌ی‌ قوربانی‌یه‌كانی‌ تیرۆری‌ 11ی‌ سێپتامبر نه‌ڕه‌ویبۆوه‌ كه‌ ناته‌بایی‌ نێوان قازانجی‌ ئه‌م‌و ئه‌و قوتب یان ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ ده‌وڵه‌ته‌ له‌گه‌ڵ‌ كۆمه‌ڵه‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ دیكه‌ مه‌ترسیی‌ دوژمنی‌ هاوبه‌شی‌ له‌بیر بردنه‌وه‌. به‌ ئاشكرا دیاره‌ كه‌ ده‌وڵه‌ت‌و لایه‌نه‌ تیرۆریسته‌كان توانیویانه‌ له‌و كه‌لێنه‌ كه‌ كه‌وته‌ نێو به‌ره‌ی‌ دژی‌ تیرۆر كه‌لك وه‌ربگرن, چونكه‌ نه‌بوونی‌ هاوكاری‌‌و هه‌نگاورێكخستن له‌نێوان لایه‌نه‌كانی‌ دژی‌ تیرۆردا هه‌میشه‌ ده‌توانێ‌ ده‌ره‌تانی‌ جۆرێك مانۆڕ بۆ تیرۆریستان پێك بێنێ‌, هه‌ربۆیه‌ش به‌تایبه‌تی‌ له‌ یه‌ك ساڵی‌ دوایی‌دا شاهیدی‌ زۆر كرده‌وه‌ی‌ تیرۆریستی‌ له‌ وڵاتانی‌ جۆراوجۆر بووین كه‌ ته‌قینه‌وه‌ی‌ ئیزگه‌ی‌ قه‌تاری‌ مادرید پڕ ته‌له‌فات‌ترین‌و دڕندانه‌ترینیان بوو.

به‌خۆشی‌یه‌وه‌ ئه‌و كه‌لێنه‌ی‌ له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی‌ شه‌ڕی‌ هاوپه‌یمانان دژی‌ ده‌وڵه‌تی‌ "سه‌ددام حوسێن" له‌ عێراق كه‌وتبووه‌ نێوان ئه‌مریكا‌و هاوپه‌یمانانی‌ له‌لایه‌ك‌و ئورووپا‌و هێندێ‌ وڵاتی‌ گرنگی‌ جیهان له‌لایه‌كی‌ دیكه‌, خه‌ریكه‌ پڕ ده‌بێته‌وه‌. هه‌م له‌ به‌ربه‌ره‌كانی‌ دژی‌ تیرۆردا هه‌موولا به‌و ئاكامه‌ گه‌یشتوون كه‌ ئه‌گه‌ر هه‌وڵه‌كانیان وه‌سه‌ریه‌ك نه‌خه‌ن‌و زیاتر پێكه‌وه‌ هاوكاری‌ نه‌كه‌ن, ناتوانن ئه‌و به‌ڵا جیهانگیره‌ له‌ كۆڵ‌ مرۆڤایه‌تی‌ بكه‌نه‌وه‌‌و هه‌م له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی‌ عێراقی‌ دوای‌ رووخانی‌ رێژیمی‌ سه‌ددام حوسێن هه‌ڵوێسته‌كان لێك نزیكتر بوونه‌وه‌. وادێته‌ به‌رچاو كه‌ له‌لایه‌ك وڵاتانی‌ ئورووپایی‌ گه‌یشتوونه‌ ئه‌و باوه‌ڕه‌ كه‌ له‌ ململانه‌ له‌گه‌ڵ‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ تاقه‌ زلهێزی‌ ئه‌مڕۆی‌ جیهان‌دا شانسی‌ سه‌ركه‌وتنیان یه‌كجار زۆر كه‌مه‌‌و شه‌ڕه‌كه‌ شه‌ڕێكی‌ دۆڕاوه‌, له‌لایه‌كی‌ دیكه‌ش ئه‌مریكا بۆی‌ ده‌ركه‌وتوه‌ كه‌ هه‌رچه‌ندیش له‌باری‌ سیاسی‌‌و دیپلۆماسی‌‌و نیزامی‌یه‌وه‌ به‌هێز بێ‌, ناتوانێ‌ به‌ ته‌نیا چاره‌نووسی‌ جیهان دیاری‌ بكا‌و به‌حیساب نه‌هێنانی‌ وڵاتانی‌ دێموكرات كه‌ هه‌تا ئێستاش به‌شی‌ زۆریان له‌گه‌ڵی‌ هاوپه‌یمانن, ده‌توانێ‌ زیانی‌ گه‌وره‌ی‌ بۆ نفووزی‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ ئه‌و وڵاته‌ به‌دواوه‌ بێ‌. له‌ حاڵه‌تی‌ هاوكاری‌‌و هه‌نگاورێكخستنی‌ یاریزانه‌ ئه‌سڵی‌یه‌كانی‌ ئه‌مڕۆی‌ گۆڕه‌پانی‌ سیاسه‌تی‌ جیهانی‌دا هه‌م شانسی‌ ریشه‌كێش‌بوونی‌ تیرۆریزم وه‌ك سامناكترین هه‌ڕه‌شه‌ بۆسه‌ر ئه‌منیه‌تی‌ مرۆڤایه‌تی‌ ده‌چێته‌ سه‌رێ‌, هه‌میش ده‌ره‌تان بۆ ئاڵوگۆڕ له‌ سیمای‌ جیهان‌دا‌و بۆ په‌ره‌پێدانی‌ ئاشتی‌‌و ئازادی‌‌و دێموكراسی‌‌و مافی‌ مرۆڤ پێك دێ‌. به‌ڵام به‌ باوه‌ڕی‌ ئێمه‌ ده‌ست‌ڕاگه‌یشتن به‌و دوو ئامانجه‌ پیرۆزه‌ پێویستیی‌ به‌ پێكهێنانی‌ زه‌مینه‌ی‌ له‌بار له‌چه‌ند باره‌وه‌ هه‌یه‌:

یه‌كه‌م ئه‌وه‌ كه‌ تیرۆریزم پێناسه‌ بكرێ‌‌و روانگه‌‌و بۆچوونه‌كان له‌باره‌ی‌ تیرۆریزمه‌وه‌ هه‌ر نه‌بێ‌ له‌ نێوان ده‌سه‌ڵاته‌ گه‌وره‌كان‌دا بكرێنه‌ یه‌ك. به‌ڕاشكاوی‌ ده‌كرێ‌ بڵێین ئێستا روانگه‌كان جۆراوجۆرن. زۆر رێ‌ ده‌كه‌وێ‌ ته‌نیا یه‌ك رووداو چه‌ند ناوی‌ له‌سه‌ر داده‌نرێن, یه‌كێك به‌ تیرۆری‌ داده‌نێ‌, یه‌كێك به‌ مافی‌ به‌رگری‌, یه‌كێك ناوی‌ خۆكوژیی‌ بۆ به‌كار ده‌با‌و یه‌كی‌ دیكه‌ شه‌هاده‌تخوازی‌. ئه‌م جۆره‌ بۆچوونانه‌ بمانه‌وێ‌‌و نه‌مانه‌وێ‌ فه‌زای‌ تێك گه‌یشتن لێڵ‌ ده‌كه‌ن‌و زه‌بر له‌ هه‌وڵی‌ هاوبه‌ش ده‌ده‌ن.

دووهه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هێزه‌ ده‌سه‌ڵاتبه‌ده‌سته‌كان وێڕای‌ به‌ربه‌ره‌كانی‌ دژی‌ تیرۆر, به‌ربه‌ره‌كانی‌ دژی‌ هۆیه‌كانی‌ سه‌رهه‌ڵدانی‌ تیرۆریش بكه‌ن. مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ كه‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ ورد له‌سه‌ر هۆیه‌كانی‌ په‌نابردن بۆ تیرۆریزم بكه‌ن‌و هه‌وڵ‌ بده‌ن له‌و رێگایه‌وه‌ ریشه‌ی‌ تیرۆر هه‌ڵ‌كه‌نن. به‌ باوه‌ڕی‌ ئێمه‌ یه‌كێك له‌ خراپترین شێوه‌كانی‌ تیرۆر, كرده‌وه‌ی‌ تیرۆریستی‌ له‌ رێگای‌ خۆكوژی‌ (انتحار)ه‌وه‌یه‌.  راسته‌ رێبه‌رانی‌ ده‌سته‌‌و تاقمه‌ تیرۆریستی‌یه‌كان له‌ رێگای‌ شۆردنه‌وه‌ی‌ مێشك‌و بۆمبارانی‌ ته‌بلیغاتی‌یه‌وه‌ وا له‌و كه‌سانه‌ ده‌كه‌ن به‌ته‌مای‌ چوونه‌ به‌هه‌شت یان به‌هه‌ر هۆیه‌كی‌ دیكه‌ ده‌ست بده‌نه‌ كرده‌وه‌ی‌ خۆكوژی‌. به‌ڵام داخوا پێویست نیه‌ كه‌سان‌و رێكخراوه‌ به‌رپرسه‌كان‌و له‌ سه‌رووی‌ هه‌مووشیانه‌وه‌ ده‌وڵه‌تان‌و ده‌وڵه‌تبه‌ده‌ستان جیددی‌تر بیر له‌وه‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ چ شتێكه‌ لاوێكی‌ ته‌مه‌ن 18 تا 30 ساڵه‌ له‌ هه‌ڕه‌تی‌ لاوه‌تی‌‌و له‌ تافی‌ هیوا‌و هومێد‌و ئاوات‌و ئاره‌زووه‌كانی‌دا هان ده‌دا ده‌ست له‌ ژیانی‌ خۆی‌ هه‌ڵ‌گرێ‌‌و له‌گه‌ڵ‌ خۆی‌دا كۆتایی‌ به‌ ژیانی‌ چه‌ندین كه‌سی‌ دیكه‌ بێنێ‌؟

مه‌سه‌له‌ی‌ سێیه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاته‌ گه‌وره‌كان له‌ خه‌بات دژی‌ تیرۆریزم‌و دیارده‌ دزێوه‌كانی‌ دیكه‌دا ته‌نیا له‌سه‌ر خۆیان حیساب نه‌كه‌ن‌و جێگایه‌كیش بۆ به‌شداریی‌ گه‌لانی‌ وڵاتانی‌ ژێرده‌ستی‌ حكوومه‌ته‌ دیكتاتۆر‌و زۆردار‌و تیرۆریست‌په‌روه‌ره‌كان له‌ هاوكاری‌‌و هاوپه‌یمانه‌تی‌یه‌كه‌دا دابنێن. به‌تایبه‌تی‌ ئێستا كه‌ بازرگانانی‌ دین تیرۆریان له‌گه‌ڵ‌ دین لێك گرێ‌ داوه‌‌و هه‌رچه‌شنه‌ خه‌باتێك دژی‌ تیرۆر وه‌ك به‌ربه‌ره‌كانی‌ دژی‌ ئایین‌و به‌تایبه‌ت دژی‌ ئایینی‌ ئیسلام ده‌خه‌نه‌ به‌رچاوی‌ خه‌ڵكی‌ ساویلكه‌‌و ناشاره‌زا, پێویسته‌ به‌وردی‌‌و تێ‌بینی‌یه‌وه‌ هه‌نگاو باوێژرێ‌. هه‌ر هه‌نگاوێكی‌ دژی‌ تیرۆریزم ئه‌گه‌ر بۆنی‌ به‌ربه‌ره‌كانی‌ له‌گه‌ڵ‌ بیر‌وباوه‌ڕی‌ ئایینیی‌ خه‌ڵكی‌ لـێ‌بێ‌, ده‌توانێ‌ ئاكامی‌ پێچه‌وانه‌ی‌ هه‌بێ‌‌و كاره‌ساتی‌ لـێ‌بكه‌وێته‌وه‌. كه‌وایه‌ هاوكاری‌ له‌گه‌ڵ‌ گه‌لان‌و رێكخراوه‌ سیاسی‌یه‌كانیان‌و هه‌روه‌ها رێبه‌ره‌ رووناكبینه‌ ئایینی‌یه‌كانیان مه‌رجی‌ هه‌ره‌ بنه‌ڕه‌تیی‌ سه‌ركه‌وتن له‌ خه‌بات دژی‌ تیرۆردایه‌.

 

3ـ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست:

ناوچه‌كه‌مان (رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست) به‌ هه‌موو لێكدانه‌وه‌یه‌كی‌ ئابووری‌‌و ستراتیژی‌ یه‌كێك له‌ گرنگترین ناوچه‌كانی‌ جیهانه‌‌و زۆر له‌مێژه‌ بۆته‌ مه‌یدانێكی‌ پڕكاره‌ساتی‌ ململانه‌ی‌ نێوان هێزه‌ ناوچه‌یی‌‌و نێونه‌ته‌وه‌یی‌یه‌كان‌و تێك‌ئاڵقانی‌ قازانجه‌ دژ به‌ یه‌كه‌كان. ئه‌م ناوچه‌یه‌ هه‌ر له‌ خۆی‌دا به‌هۆی‌ جۆراوجۆریی‌ دانیشتووانی‌ له‌باری‌ زمان‌و نه‌ته‌وه‌‌و ره‌گه‌ز‌و ئایین‌و مه‌زهه‌به‌وه‌ مه‌ڵبه‌ندێكی‌ پڕئاڵۆزی‌‌و پڕگێره‌‌و كێشه‌یه‌. ده‌ستێوه‌ردانی‌ ده‌سه‌ڵاته‌ گه‌وره‌ جیهانی‌یه‌كان‌و تێك‌گیرانی‌ سیاسه‌ت‌و ستراتیژی‌‌و قازانجه‌ ئابووری‌یه‌كانیان‌و ئه‌و یارگیری‌‌و هاوپه‌یمانه‌تی‌یانه‌ كه‌ هه‌ركام له‌وانه‌ له‌گه‌ڵ‌ به‌شێك له‌ ده‌وڵه‌تانی‌ ناوچه‌ پێكیان هێناون وه‌زعی‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌یان ئاڵۆزتریش كردوه‌. هێرشی‌ وڵاتانی‌ ئیستعماری‌ بۆ به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی‌ سه‌رچاوه‌ ژێرزه‌مینی‌یه‌كانی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست‌و دابه‌شكران‌و دابه‌شكرانه‌وه‌ی‌ ناوچه‌كه‌ به‌پێی‌ بۆچوون‌و قازانجی‌ ئه‌و وڵاتانه‌‌و به‌پێچه‌وانه‌ی‌ ویستی‌ گه‌لانی‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌ وه‌زعێكی‌ ناسه‌قامگیر‌و ناكۆكی‌یه‌كی‌ درێژخایه‌نی‌ له‌نێوان گه‌لانی‌ ناوچه‌كه‌دا دروست كردوه‌.

ناوچه‌ی‌ رۆژهه‌ڵات موزاییكێكه‌ له‌ گه‌لانی‌ جۆراوجۆر به‌ ئایین‌و مه‌زهه‌ب‌و سیستمی‌ حكوومه‌تیی‌ جۆراوجۆره‌وه‌. نه‌ لێك دابڕان‌و دابه‌شبوونی‌ گه‌لان له‌و ناوچه‌یه‌دا به‌پێی‌ ویستی‌ دانیشتووانی‌ بووه‌ (وه‌ك گه‌لی‌ عه‌ه‌رب كه‌ زیاتر له‌ بیست ده‌وڵه‌تی‌ لـێ‌پێك هاتوه‌)‌و نه‌ له‌ پێكه‌وه‌لكاندنی‌ چه‌ند نه‌ته‌وه‌ له‌ چوارچێوه‌ی‌ یه‌ك ده‌وڵه‌ت‌دا (وه‌ك ئێران‌و عێراق‌و توركیه‌‌و سووریه‌) قازانجی‌ نه‌ته‌وه‌كان له‌به‌رچاو گیراوه‌. له‌و نێوه‌دا گه‌لی‌ كورد له‌ دوولاوه‌ زوڵمی‌ لـێ‌كراوه‌: نه‌ رێگای‌ پێ‌دراوه‌ به‌سه‌ر یه‌كه‌وه‌ وڵاتی‌ تایبه‌ت به‌خۆی‌ هه‌بێ‌‌و نه‌ ته‌نانه‌ت هێشتوویانه‌ وه‌ك نه‌ته‌وه‌یه‌كی‌ بێ‌ده‌وڵه‌ت له‌ژێر نیری‌ ته‌نیا یه‌ك ده‌سه‌ڵات‌دا ژیانی‌ ژێرده‌سته‌یی‌ بگوزه‌رێنێ‌.

ئه‌م راستی‌یانه‌ ریزه‌ ناته‌بایی‌‌و ململانه‌یه‌كیان له‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست‌دا دروست كردوه‌‌و هێندێ‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ رزگاریخوازانه‌یان لـێ‌كه‌وتۆته‌وه‌ كه‌ له‌ هه‌مووانیان گرنگتر دوو بزوتنه‌وه‌ی‌ فه‌له‌ستین‌و كوردستانن. به‌داخه‌وه‌ له‌ مه‌یدانی‌ سیاسه‌تی‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌دا ئه‌وه‌ی‌ به‌ڕه‌سمی‌ ده‌ناسرێ‌‌و زۆرتر قسه‌ی‌ له‌سه‌ر ده‌كرێ‌‌و كه‌م‌و زۆر بیر له‌ دۆزینه‌وه‌ی‌ رێگاچاره‌سه‌ری‌ ده‌كرێته‌وه‌ ته‌نیا مه‌سه‌له‌ی‌ فه‌له‌ستین, یان ناكۆكیی‌ نێوان وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌‌و ئیسرائیله‌. له‌ كاتێك‌دا به‌هه‌ر پێوانه‌یه‌ك لێی‌ بڕوانین: ره‌وایی‌ داخوازه‌كان, زۆریی‌ حه‌شیمه‌ت, پانی‌‌و به‌رینیی‌ سه‌رزه‌وی‌یه‌كه‌, یان ئه‌و زوڵم‌و زۆره‌ی‌ ده‌رهه‌قی‌ كراوه‌, كورد‌و مه‌سه‌له‌كه‌ی‌ له‌ فه‌له‌ستینی‌یان‌و مه‌سه‌له‌كه‌یان گرنگترن‌و زیاتر شیاوی‌ ئاوڕلێدانه‌وه‌ن. هه‌ڵبه‌ت بۆ ئێمه‌‌و بۆ هه‌مووان روونه‌ كه‌ ئه‌وه‌ی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ فه‌له‌ستین زیاتر زه‌ق ده‌كاته‌وه‌‌و ئه‌وه‌ی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كورد له‌ بیر ده‌باته‌وه‌, هه‌ردووكیان له‌ یه‌ك سه‌رچاوه‌ ئاو ده‌خۆنه‌وه‌ كه‌ بریتی‌یه‌ له‌ تێك‌ئاڵقانی‌ قازانجی‌ هێزه‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌یه‌كان‌و ئه‌و راستی‌یه‌ كه‌ فه‌له‌ستینی‌یه‌كان هه‌ر نه‌بێ‌ له‌ تیئۆری‌دا چه‌ند ده‌وڵه‌تی‌ عه‌ره‌بی‌ هه‌ن پشتیوانییان لـێ‌بكه‌ن‌و كورد به‌هۆی‌ نه‌بوونی‌ پشت‌و په‌نایه‌كی‌ ناوچه‌یی‌ ـ له‌گه‌ڵ‌ هه‌موو گرنگی‌‌و بایه‌خێكی‌ خۆی‌‌و سه‌رزه‌وی‌یه‌كه‌ی‌ ـ خراوه‌ته‌ په‌راوێزه‌وه‌. له‌ یه‌ك رسته‌ش‌دا پێویسته‌ بگوترێ‌ ئێمه‌ به‌ته‌واوی‌ پێشوازی‌ له‌و بایه‌خ‌و گرنگی‌یه‌ ده‌كه‌ین كه‌ به‌ مه‌سه‌له‌ی‌ فه‌له‌ستین ده‌درێ‌‌و گله‌ییمان ته‌نیا له‌ پشت‌گوێخستنی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كورده‌.

جێگای‌ داخ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ مه‌سه‌له‌ی‌ فه‌له‌ستینیش ئه‌گه‌رچی‌ وه‌ك گوتمان بایه‌خی‌ خۆی‌ پێ‌دراوه‌, دیسان هه‌ر بۆته‌ قوربانیی‌ قازانجی‌ زلهێزه‌كان‌و جار‌وبار ململانه‌ی‌ نێوان "پشتیوان"ه‌ عه‌ره‌به‌كانی‌ گه‌لی‌ فه‌له‌ستین. له‌وه‌تا ده‌وڵه‌تی‌ ئیسرائیل دامه‌زراوه‌ سێ‌ شه‌ڕی‌ گه‌وره‌ له‌نێوان وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌‌و ئیسرائیل‌دا هه‌ڵ‌گیرساون كه‌ له‌ هه‌مووانیشان‌دا كه‌م‌و زۆر زلهێزه‌كان‌و قازانجه‌كانیان له‌ پشتی‌ یه‌كێك له‌ دوولایه‌نی‌ شه‌ڕ راوه‌ستاون. كه‌چی‌ ئه‌و شه‌ڕانه‌ نه‌توانیویانه‌ دروشمی‌ ناواقیعی‌‌و نادروستی‌ ده‌وڵه‌تانی‌ عه‌ره‌بی‌, بریتی‌ له‌ رووخاندن‌و له‌نێوبردنی‌ ده‌وڵه‌تی‌ ئیسرائیل وه‌دی‌ بێنن, نه‌ خێرێكیان بۆ خه‌ڵكی‌ فه‌له‌ستین‌و گه‌یشتن به‌ ئاواتی‌ دامه‌زرانی‌ وڵاتی‌ سه‌ربه‌خۆی‌ فه‌له‌ستین تێ‌دا بووه‌. به‌ پێچه‌وانه‌ هه‌ر جاره‌ به‌شێكی‌ زۆرتر له‌ خاكی‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ له‌لایه‌ن ئیسرائیله‌وه‌ داگیر كراوه‌‌و ئه‌مه‌ خۆبه‌زلزانی‌‌و سه‌رسه‌ختیی‌ ئیسرائیلی‌یه‌كانی‌ زیاتر كردوه‌.

ئاماژه‌ به‌و راستی‌یه‌ش به‌جێ‌یه‌ كه‌ كۆمه‌ڵگای‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌سته‌وستان بووه‌‌و كارێكی‌ له‌ده‌ست نه‌هاتوه‌. تا ئێستا چه‌ند بڕیاری‌ گرنگ له‌باره‌ی‌ كێشه‌ی‌ عه‌ره‌ب‌و ئیسرائیله‌وه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایشی‌ رێكخراوی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان ده‌رچوون كه‌ له‌ هه‌موویان گرنگتر بڕیاری‌ 242‌و 338ن. (یه‌كه‌میان دوای‌ شه‌ڕی‌ ژووئه‌نی‌ 1967 ده‌رچووه‌‌و دووهه‌میان پاش شه‌ڕی‌ ئۆكتۆبری‌ 1973). هه‌مووی‌ ئه‌م بڕیارانه‌ ته‌نیا وه‌ك مه‌ره‌كه‌ب له‌سه‌ر كاغه‌ز ماونه‌وه‌. له‌ئاكام‌دا فه‌له‌ستینیش وه‌ك كانوونێكی‌ قه‌یران‌و هۆیه‌كی‌ نائه‌منی‌‌و ناسه‌قامگیری‌ له‌جێی‌ خۆی‌ ماوه‌ته‌وه‌.

ئه‌وه‌ چه‌ند ساڵه‌ رێگاچاره‌یه‌ك به‌ناوی‌ "نه‌خشه‌ی‌ رێگا" له‌لایه‌ن ئه‌مریكا, یه‌كیه‌تیی‌ ئورووپاو رووسیه‌‌و رێكخراوی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانه‌وه‌ بۆ چاره‌سه‌ری‌ مه‌سه‌له‌ی‌ فه‌له‌ستین پێشنیار‌و په‌سند كراوه‌ كه‌ به‌ڕواڵه‌ت هه‌ردوو لایه‌نی‌ فه‌له‌ستینی‌‌و ئیسرائیلییش پێی‌ رازی‌ بوون. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ هێندێ‌ كوسپی‌ جیددی‌‌و ته‌گه‌ره‌ خستنه‌ر سه‌ر رێگای‌ جێبه‌جێ‌بوونی‌ نه‌خشه‌ی‌ رێگا, به‌ره‌وپێشچوونی‌ ئه‌و ئاخرین هه‌وڵه‌شیان په‌ك خستوه‌.

به‌باوه‌ڕی‌ ئێمه‌ ئه‌م كوێره‌ڕی‌یه‌ كه‌ ئیسرائیلی‌یه‌كان‌و فه‌له‌ستینی‌یه‌كان گرتوویانه‌ته‌ به‌ر, هیچكامێكیان ناگه‌یه‌نێته‌ مه‌به‌ست. ته‌نیا رێگای‌ دروست گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ سه‌ر شاڕێگای‌ مه‌نتیق‌و دان به‌خۆداگرتن‌و په‌نابردن بۆ بڕیاره‌كانی‌ رێكخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تی‌یه‌كان‌و جێبه‌جێكردنی‌ ئه‌و رێككه‌وتننامانه‌یه‌ كه‌ هه‌ردوولا به‌ چاوه‌دێریی‌ گه‌وره‌ترین ده‌سه‌ڵاتی‌ ئه‌مڕۆی‌ دنیا پێكه‌وه‌ مۆریان كردوون. بێگومان ده‌وڵه‌تی‌ وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی‌ ئه‌مریكا وه‌ك سه‌رپه‌رستی‌ سه‌ره‌كیی‌ وتووێژی‌ ئاشتیی‌ نێوان ئه‌م دوولایه‌نه‌ش ده‌توانی‌ نه‌خشی‌ كاریگه‌ر‌و كارسازی‌ هه‌بێ‌, به‌و مه‌رجه‌ بێ‌لایه‌نانه‌ بجووڵێته‌وه‌. ئێمه‌ وای‌ بۆ ده‌چین كه‌ چاره‌سه‌ری‌ یه‌كجاریی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ فه‌له‌ستین هه‌م كۆتایی‌ به‌ ئاڵۆزی‌یه‌كی‌ چه‌ند ده‌ ساڵی‌ له‌و ناوچه‌ گرنگه‌ی‌ جیهان‌دا دێنێ‌, هه‌م خزمه‌تێكی‌ زۆر به‌ سه‌قامگیربوونی‌ ئاشتی‌‌و ئازادی‌‌و دێموكراسی‌ ده‌كا, هه‌م پرستیژی‌ ده‌وڵه‌تی‌ ئه‌مریكا یه‌كجار ده‌باته‌ سه‌ر‌و هه‌م له‌وانه‌ش گرنگتر زه‌مینه‌ی‌ له‌بار بۆ چاره‌سه‌ری‌ زۆر مه‌سه‌له‌ی‌ دیكه‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست‌و شوێنه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ جیهان ده‌ڕه‌خسێنێ‌. دیاره‌ یه‌كێك له‌ گرنگترین ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كورده‌ كه‌ ئێمه‌ له‌ جێگایه‌كی‌ دیكه‌ی‌ ئه‌م راپۆرته‌دا دێینه‌وه‌ سه‌ری‌.

 

رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاستی‌ گه‌وره‌:

له‌دوای‌ كاره‌ساتی‌ خوێناویی‌ 11ی‌ سێپتامبری‌ 2001 تا ئێستا دوو شه‌ڕی‌ گه‌وره‌ی‌ ئه‌مریكا‌و هاوپه‌یمانانی‌ له‌ دژی‌ ده‌وڵه‌تانی‌ ده‌ورووبه‌رمان هه‌ڵ‌گیرساون‌و له‌ ئاكامی‌ ئه‌م دوو شه‌ڕه‌دا حكوومه‌تی‌ كۆنه‌په‌رستی‌ تالیبان له‌ ئه‌فغانستان‌و دیكتاتۆریی‌ ده‌یان ساڵه‌ی‌ حیزبی‌ به‌عس له‌ عێراق رووخاون. ره‌نگه‌ نه‌خشه‌ی‌ هێرش بۆسه‌ر ئه‌و دوو وڵاته‌ زۆر له‌وه‌ پێشتریش بووبێ‌, به‌ڵام رووداوی‌ 11ی‌ سێپتامبر كه‌ ده‌ستی‌ رێكخراوه‌ توندڕه‌وه‌ ئیسلامی‌یه‌كان به‌ سه‌رۆكایه‌تیی‌ "القاعده‌"ی‌ تێ‌دا ده‌ركه‌وت, په‌لامار بۆسه‌ر ئه‌فغانستانی‌ وه‌پێش خست. ناكۆكی‌یه‌كانی‌ نێوان وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی‌ ئه‌مریكا‌و سه‌ددام حسه‌ینیش ریشه‌یان له‌ رابردوویه‌كی‌ درێژتردا بوو, به‌و فه‌رقه‌وه‌ كه‌ لێره‌دا رێكخراوی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانیش له‌ كاناڵی‌ گه‌ڕان به‌ دوای‌ چه‌كی‌ كۆمه‌ڵ‌كوژدا ببووه‌ لایه‌نێكی‌ كێشه‌كه‌.

ئه‌وه‌ كه‌ ئامانجی‌ ئه‌مریكا‌و هاوپه‌یمانه‌كانی‌ له‌ هێرش بۆ سه‌ر ئه‌م دوو وڵاته‌ هه‌ر وه‌ك راگه‌یه‌ندراوه‌ ته‌نیا به‌ربه‌ره‌كانی‌ دژی‌ تیرۆر‌و له‌ نێوبردنی‌ چه‌كی‌ كۆمه‌ڵكوژ بووه‌ یان هێندێ‌ ئامانجی‌ ستراتیژی‌‌و ئابووریی‌ له‌وه‌ به‌ولاوه‌تر له‌ پشتی‌ ئه‌و هێرشانه‌وه‌ بوون, جێگای‌ باسی‌ ئێمه‌ نیه‌. به‌ڵام ئه‌وه‌ كه‌ ئه‌و ئامانجه‌ راگه‌یه‌ندراوانه‌ چه‌نده‌ وه‌دی‌ هاتوون‌و چه‌نده‌ له‌ وه‌دیهاتنیان نیزیك بووینه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌بێ‌ كه‌ ئاورێكی‌ لێ‌ بدرێته‌وه‌. نه‌ له‌ روانگه‌ی‌ گه‌لان‌و هێزه‌ نیشتمانپه‌روه‌ره‌كانی‌ ناوچه‌وه‌‌و نه‌ ره‌نگه‌ له‌ روانگه‌ی‌ ئه‌مریكا‌و هاوپه‌یمانه‌كانیشیه‌وه‌ ئه‌فعانستان‌و عیراق وه‌ك یه‌ك سه‌یر ناكرێن. راسته‌ رووخانی‌ حكوومه‌تێكی‌ كۆنه‌په‌رست‌و حكوومه‌تێكی‌ دیكتاتۆر مایه‌ی‌ خۆشحاڵی‌‌و جێگای‌ ره‌زامه‌ندیی‌ هه‌موو ئینسانێكی‌ ئازادیخواز‌و دێموكراتن. به‌ڵام ئاكامه‌كانی‌ ئه‌و دوو رووداوه‌‌و دژكرده‌وه‌ی‌ وڵاتانی‌ دراوسێ‌ به‌رامبه‌ر به‌ هه‌ردوو رووداو, بگره‌ بۆچوونی‌ ئه‌مریكایی‌یه‌كان خۆشیان به‌رامبه‌ر به‌ وه‌زعی‌ ئه‌م دوو وڵاته‌ جیاوازیی‌ زۆره‌. هه‌ر نموونه‌یه‌كی‌ چووكه‌ڵه‌ بێنینه‌وه‌: له‌ ئه‌فغانستان به‌شێكی‌ كه‌م له‌ ئه‌یاله‌ته‌كان كه‌وتۆته‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی‌ حكوومه‌تی‌ تازه‌‌و ئه‌یاله‌ته‌كانی‌ دیكه‌ وه‌ك ده‌ورانی‌ حكوومه‌تی‌ تالیبان‌و به‌شێوه‌ی‌ حكوومه‌تی‌ عه‌شیره‌تی‌‌و خان خانی‌ ئیداره‌ ده‌كرێن‌و ئه‌مریكاش هێز‌و سه‌رمایه‌یه‌كی‌ زۆری‌ بۆ هێنانه‌ ژێر چۆكیان ته‌رخان نه‌كردوه‌. له‌و لاشه‌وه‌ هێزه‌ ناوچه‌یی‌یه‌كان‌و ده‌وڵه‌تانی‌ ده‌وروبه‌ر ئه‌گه‌رچی‌ به‌ ته‌واوی‌ به‌رامبه‌ر به‌ وه‌زعی‌ ئه‌فعانستان بێ‌لایه‌ن نین, به‌ڵام سه‌رمایه‌‌و ئینێرژی‌یه‌كی‌ ئه‌وتۆیان بۆ خه‌راپكاری‌‌و ئاژاوه‌گێری‌ له‌م وڵاته‌دا ته‌رخان نه‌كردوه‌. ره‌نگه‌ بكرێ‌ بڵێین ته‌نیا ده‌وڵه‌ت كه‌ به‌ دژی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ تازه‌ (به‌پێچه‌وانه‌ی‌ سیاسه‌تی‌ راگه‌یه‌ندراوی‌ خۆی‌) ده‌ست له‌ كاروباری‌ ئه‌و وڵاته‌ وه‌رده‌دا كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێرانه‌.

به‌ڵام له‌ عێراق جۆرێكی‌ دیكه‌یه‌: ئه‌مریكا‌و هاوپه‌یمانه‌كانی‌ هه‌وڵیان داوه‌‌و هه‌وڵ‌ ده‌ده‌ن ده‌سه‌ڵات له‌ هه‌موو ناوچه‌كانی‌ عیراق‌دا سه‌قامگیر بێ‌, له‌ سه‌ر یه‌ك نیزیك به‌ 150 هه‌زار سه‌ربازیان له‌م وڵاته‌ هه‌یه‌‌و قسه‌ له‌وه‌ ده‌كرێ‌ كه‌ دیسان هێزی‌ زیاتریشی‌ بۆ بێنن. سه‌ركۆماری‌ ئه‌مریكا هه‌ر ماوه‌ به‌ ماوه‌ بوودجه‌یه‌كی‌ تازه‌ی‌ ده‌یان میلیارد دۆلاری‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردنی‌ كاروباری‌ سوپاكه‌ی‌‌و ئاوه‌دانیی‌ عیراق له‌ كۆنگره‌ داوا ده‌كا. پاشماوه‌كانی‌ ده‌وڵه‌تی‌ به‌عسی‌‌و رێكخراوه‌ توندڕه‌وه‌ ئیسلامی‌یه‌كان‌و ناسیۆنالیسته‌ توندڕه‌وه‌ عه‌ره‌بی‌یه‌كان‌و له‌ هه‌مووان گرنگتر ده‌وڵه‌تانی‌ دراوسێیش هه‌ر كام به‌ پێی‌ ئیمكاناتی‌ خۆیان له‌ عێراق‌دا چالاكن‌و ده‌یانه‌وێ‌ چه‌ندی‌ له‌ ده‌ستیان بێ‌ كۆسپ بخه‌نه‌ سه‌ر رێگای‌ جێگیر بوونی‌ وه‌زعی‌ تازه‌ له‌ عێراق‌و ده‌ست ئاواڵه‌بوونی‌ ئه‌مریكا‌و هاوپه‌یمانه‌كانی‌. دیاره‌ لێره‌ش‌دا نه‌خشی‌ یه‌كه‌م به‌ حكوومه‌تی‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێرانه‌. رێژیمی‌ ئێران هه‌م له‌ رێگای‌ به‌كرێگیراوانی‌ خۆی‌ له‌ نێوخۆی‌ عێراق‌دا, هه‌م له‌ رێگای‌ رێكخراوه‌ توندره‌وه‌ ئیسلامی‌یه‌كانی‌ وڵاتانی‌ دیكه‌وه‌‌و هه‌م به‌ ناردنی‌ تیرۆریست‌و خه‌راپكار له‌ ئێرانه‌وه‌ هه‌وڵی‌ ناسه‌قامگیر كردنی‌ وه‌زعی‌ تازه‌ی‌ عیراق ده‌دا‌و له‌و پێناوه‌دا له‌گه‌ڵ‌ "القاعده‌"‌و پاشماوه‌كانی‌ حكوومه‌تی‌ پێشووی‌ عێراق‌و هه‌ر ده‌سته‌‌و تاقمێكی‌ دیكه‌ كه‌ وه‌زعی‌ تازه‌ی‌ عێراق به‌ زیانی‌ خۆیان بزانن ده‌بێته‌ هاوپه‌یمان‌و هاوكاری‌ ده‌كا.

هه‌وڵی‌ هه‌موو ده‌وڵه‌تانی‌ ده‌وروبه‌ر بۆ ناسه‌قامگیر كردنی‌ عێراق له‌ پێناوی‌ ئه‌وه‌دایه‌ كه‌ ئه‌مریكا‌و هاوپه‌یمانه‌كانی‌ ناچار بكه‌ن هێزه‌كانیان به‌رنه‌ ده‌رێ‌ تا ئه‌زموونی‌ عێراق سه‌رنه‌گرێ‌‌و ئه‌و وڵاته‌ نه‌بێته‌ نموونه‌یه‌ك بۆ دامه‌زرانی‌ سیستمێكی‌ نوێی‌ حكوومه‌تی‌ له‌م ناوچه‌ دیكتاتۆرلێدراوه‌ی‌ جیهان‌دا. ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ تێ‌ده‌كۆشن هه‌ر نه‌بێ‌ ئه‌وه‌نده‌ گیروگرفت بۆ ئه‌مریكا دروست بكه‌ن كه‌ له‌گه‌ڵیان بكه‌وێته‌ سات‌و سه‌ودا‌و باسێك له‌ گۆڕین له‌و وڵاتانه‌دا نه‌هێنێته‌ ئاراوه‌. راستی‌یه‌كه‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ دوژمنانی‌ ئازادی‌‌و دێموكراسی‌ توانیویشیانه‌ به‌ هاوده‌ستیی‌ یه‌كتر سه‌قامگیر بوونی‌ وه‌زعی‌ عێراق وه‌دوا بخه‌ن‌و زیانێكی‌ یه‌كجار زۆری‌ ماڵی‌‌و ته‌له‌فاتێكی‌ قورسی‌ گیانی‌ به‌ عیراقی‌یه‌كان‌و ده‌سه‌ڵاتی‌ هاوپه‌یمانان له‌م وڵاته‌دا بگه‌یه‌نن. دیاره‌ سه‌ركه‌وتنی‌ ناحه‌زانی‌ ئازادی‌ له‌ پیلانه‌كانیان‌دا به‌شێكی‌ زۆری‌ به‌رهه‌می‌ ناشاره‌زایی‌‌و له‌خۆبایی‌ بوونی‌ ئه‌مریكایی‌یه‌كان‌و بێ‌متمانه‌یی‌ هاوپه‌یمانان به‌ عێراقی‌یه‌كان بوو. ئه‌گه‌ر هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی‌ زیاتر له‌ ئیداره‌ی‌ كاروباری‌ وڵات‌دا درابایه‌ ده‌ستی‌ عێراقی‌یه‌كان‌و به‌تایبه‌تی‌ پاراستنی‌ نه‌زم‌و هێمنی‌ به‌ خۆیان سپێرابا, عیراق ده‌ی‌توانی‌ له‌ ماوه‌یه‌كی‌ كورتتردا‌و به‌ زیان‌و ته‌له‌فاتێكی‌ كه‌متر بگاته‌ ئامانجی‌ سه‌قامگیر بوون.

چه‌ند مانگێكه‌ ده‌بینین ئه‌مریكا‌و هاوپه‌یمانه‌كانی‌ سیاسه‌تێكی‌ تازه‌یان له‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ عێراق‌دا گرتۆته‌ پێش‌و هه‌تا هاتوه‌ خه‌ڵكی‌ ئه‌م وڵاته‌یان زیاتر به‌شداری‌ مه‌سئوولییه‌ته‌كان كردوه‌. راسته‌ له‌و ماوه‌یه‌دا نه‌ك هه‌ر نائارامی‌ كه‌متر نه‌بۆته‌وه‌, بگره‌ ئاڵۆزی‌‌و ئاژاوه‌‌و ته‌له‌فاتی‌ ئینسانی‌ زیادیشی‌ كردوه‌. به‌ڵام گومانمان له‌وه‌دا نیه‌ كه‌ هه‌رچی‌ زیاتر كاری‌ عێراقی‌یه‌كان بدرێته‌ ده‌ست خۆیان‌و زیاتر خۆیان به‌ فه‌رمانڕه‌وا‌و ده‌سه‌ڵاتداری‌ وڵاته‌كه‌یان بزانن پتر راستگۆیی‌ ئه‌مریكا‌و هاوپه‌یمانانی‌ بۆ خه‌ڵكی‌ عێراق ده‌رده‌كه‌وێ‌, عێراقی‌یه‌كان زۆرتر هه‌ست به‌ به‌رپرسایه‌تی‌ ده‌كه‌ن‌و باشتر ده‌توانن پێشی‌ ئاژاوه‌گێران‌و موخالیفانی‌ ئاشتی‌‌و ئازادی‌و دێموكراسی‌ بگرن. شتێك كه‌ گومانی‌ تێدا نیه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نه‌ ئه‌مریكا ده‌توانێ‌ بێ‌ سه‌قامگیربوونی‌ وه‌زعه‌كه‌‌و دامه‌زرانی‌ حكوومه‌تێكی‌ دێموكراتی, ئه‌م وڵاته‌ به‌ ته‌واوی‌ به‌جێ‌ بێڵێ‌‌و نه‌رۆیشتنه‌ ده‌ری‌ هێزی‌ هاوپه‌یمانان له‌ عێراقیش به‌ قازانجی‌ هێزه‌ گه‌لی‌‌و دێموكراته‌كان‌و به‌ قازانجی‌ ئاشتی‌‌و ئازادی‌‌و دێموكراسی‌‌و مافی‌ مرۆڤه‌. له‌ هه‌ل‌ومه‌رجێكی‌ وه‌ك ئێستادا هه‌ر كه‌س داوای‌ رۆیشتنه‌وه‌ی‌ هێزی‌ هاوپه‌یمانان بكا راسته‌وخۆ یان ناراسته‌وخۆ زیان به‌ ره‌وتی‌ گۆرانی‌ به‌ره‌و باشتر له‌ عیراق‌دا ده‌گه‌یه‌نێ‌. چونكه‌ شاراوه‌ نیه‌ كه‌ هێزه‌ دێموكرات‌و پێشكه‌وتووه‌كان ئێستا له‌ وه‌زعێك‌دا نین بتوانن به‌ سه‌ر وه‌زعه‌كه‌دا زاڵ‌ بن‌و نه‌بوونی‌ هێزه‌كانی‌ بێگانه‌ له‌م وڵاته‌ ده‌رفه‌ت بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ حكوومه‌تی‌ پێشوو یان جێگیربوونی‌ رێژیمێكی‌ توندرۆی‌ ئایینی‌ له‌ چه‌شنی‌ ئه‌وه‌ی‌ ئێران یان ته‌نانه‌ت خراپتر له‌وه‌ش كه‌ له‌ ئێران دیومانه‌ ده‌ڕه‌خسێنێ‌. ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ مه‌ترسیی‌ هه‌ڵگیرسانی‌ شه‌ڕی‌ نێۆخۆ كه‌ ئاكامه‌كانی‌ به‌ كه‌س پێشبینی‌ ناكرێن.

هۆی‌ نیگه‌رانیی‌ ده‌وڵه‌تانی‌ دراوسێی‌ عیراق‌و ته‌نانه‌ت ده‌وڵه‌تانی‌ دیكه‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست‌و ده‌وروبه‌ریش ده‌توانین له‌و نه‌خشه‌یه‌دا بخوێنینه‌وه‌ كه‌ ئه‌مریكا ناوی‌ ناوه‌ نه‌خشه‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌راستی‌ گه‌وره‌. ئه‌گه‌رچی‌ میكانیزم‌و چه‌ند‌و چۆنی‌ به‌رنامه‌ی‌ ئه‌مریكا بۆ دروستكردنی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌راستی‌ گه‌وره‌ كه‌ جگه‌ له‌ وڵاتانی‌ ئێستای‌ ناوچه‌ پاكستان‌و ئه‌فغانستانیش ده‌گرێته‌وه‌, جارێ‌ روون نیه‌. به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ی‌ ئاشكرایه‌ نیشان ده‌دا كه‌ ئه‌مریكا له‌ چوارچێوه‌ی‌ ئه‌و تێزه‌دا ده‌یه‌وێ‌ هه‌وڵ‌ بدا نه‌زمێكی‌ نوێی‌ سیاسی‌ له‌ وڵاتانی‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌ی‌ جیهان‌دا دابمه‌زرێ‌, دیكتاتۆره‌كان بڕۆن‌و ریزه‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ دێموكرات دامه‌زرێن كه‌ له‌ نێوخۆدا مافی‌ مرۆڤ‌و ئازادی‌یه‌ دێموكراتی‌یه‌كان له‌به‌رچاو بگرن‌و بۆ ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵاته‌كانیشیان یارمه‌تیده‌ر بن بۆ سه‌قامگیر بوونی‌ ئاشتی‌‌و ته‌بایی‌‌و گرتنه‌پێشی‌ خه‌باتێكی‌ به‌ردرێژ‌و بێ‌ئه‌مان بۆ خاشه‌بڕكردنی‌ تیرۆریزم. ئاشكرایه‌ كه‌ به‌شی‌ زۆری‌ رێژیمه‌كانی‌ حاكم به‌ سه‌ر وڵاتانی‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌دا جێگیربوونی‌ سیستمێكی‌ له‌و بابه‌ته‌ به‌ زیانی‌ خۆیان‌و به‌ ته‌واوبوونی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ خۆیان ده‌زانن‌و هه‌ر نه‌بێ‌ به‌شێكیشیان به‌ جۆرێك له‌ جۆران بۆ سه‌ركوتی‌ موخالیفانیان له‌ نێوخۆی‌ وڵات‌و به‌ربه‌ره‌كانیی‌ ناحه‌زانیان له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵات په‌نا بۆ تیرۆریزم‌و تیرۆریستان ده‌به‌ن. كه‌وایه‌, سروشتی‌یه‌ كه‌ نه‌ك هه‌ر هه‌موو ده‌وڵه‌ته‌كان ده‌نگی‌ ناڕه‌زایه‌تی‌یان لـێ‌ به‌رز بۆته‌وه‌, به‌ڵكوو زۆریان به‌ كرده‌وه‌ش له‌ هه‌وڵی‌ پێشگرتن به‌ چوونه‌ پێشی‌ ئه‌و به‌رنامه‌یه‌دان.

به‌ڵام بۆچوونی‌ ئێمه‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ چ بێ‌ باشه‌؟ له‌ به‌رنامه‌ی‌ حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران‌دا به‌راشكاوی‌ گوتراوه‌ كه‌ ئه‌م حیزبه‌" لایه‌نگری‌ چاره‌سه‌ری‌ گیروگرفته‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌یه‌كان له‌ رێگای‌ وتووێژه‌وه‌ به‌ بێ‌ به‌كارهێنانی‌ زۆره‌, مه‌گه‌ر له‌ كاتێك‌دا كه‌ كۆمه‌ڵگای‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ به‌ پێویست بزانێ‌" ئێمه‌ هه‌م بۆ به‌ربه‌ره‌كانی‌ دژی‌ تیرۆر‌و هه‌م له‌ هه‌وڵی‌ سه‌قامگیر كردنی‌ ئاشتی‌‌و ئازادی‌‌و دێموكراسی‌‌و مافی‌ مرۆڤ‌دا خۆمان له‌و جه‌بهه‌یه‌دا ده‌بینین‌و پێشوازی‌ له‌ هه‌ر هه‌وڵێك ده‌كه‌ین كه‌ بۆ گه‌یشتن به‌و ئامانجه‌ پیرۆزانه‌ بدرێ‌‌و هه‌ر ده‌ستێكی‌ یارمه‌تی‌ له‌و پێناوه‌دا بۆ لامان درێژ بكرێ‌, به‌ گه‌رمی‌ ده‌گوشین. ئه‌وه‌ی‌ چه‌ندین ده‌ساڵه‌ ئێمه‌‌و گه‌له‌كه‌مان له‌ ده‌ستی‌ ده‌ناڵێنین دیكتاتۆری‌‌و سه‌ره‌ڕۆیی‌یه‌‌و ئه‌وه‌ی‌ هه‌زاران قوربانیمان له‌ پێناودا داوه‌ گه‌یشتن به‌ ئازادی‌‌و دێموكراسی‌‌و مافی‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌و مافی‌ به‌رابه‌ر له‌گه‌ڵ‌ باقیی‌ هاونیشتمانانه‌. له‌ باره‌ی‌ تیرۆریزمه‌وه‌ش ئه‌گه‌ر بڵێین ئێمه‌ له‌ ریزی‌ هه‌ره‌ پێشه‌وه‌ی‌ قوربانی‌یانی‌ تیرۆر داین, هه‌موو شارازایه‌كی‌ به‌ویژدان لێمان قبووڵ‌ ده‌كا. چونكه‌ به‌نرخترین قوربانیمان له‌ رێگای‌ تیرۆره‌وه‌ لـێ‌ گیراوه‌.

ئێمه‌ له‌و باوه‌ره‌ داین كه‌ هه‌موو گه‌لانی‌ ناوچه‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌راست‌و رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌راستی‌ گه‌وره‌ش‌و هێزه‌ دێموكرات‌و وڵاتپارێزه‌كانیشیان هه‌ر له‌ به‌ره‌ی‌ دژی‌ تیرۆر‌و به‌ره‌ی‌ خه‌بات بۆ ئازادی‌‌و دێموكراسی‌دا خۆیان ده‌بیننه‌وه‌. ئه‌وانیش هه‌ر چه‌ندی‌ دژی‌ ده‌ستدرێژیی‌ ده‌وڵه‌تانی‌ بێگانه‌ بۆ وڵاته‌كانیان‌و داگیركرانی‌ نیشتمانه‌كه‌یانن, له‌ هه‌وڵی‌ دێموكراتیزه‌بوونی‌ وڵاتی‌ خۆیان‌و خه‌باتی‌ دژی‌ تیرۆریستی‌ پێشوازی‌ ده‌كه‌ن. زۆر جار ده‌گوترێ‌ ئه‌مریكا له‌ هێنانه‌گۆری‌ نه‌زمی‌ نوێ‌‌و گۆڕینی‌ نه‌خشه‌ی‌ سیاسی‌ قازانجی‌ ئابووری‌‌و ستراتیژیی‌ خۆی‌ له‌به‌رچاوه‌. ئێمه‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێین ئه‌گه‌ر وا نه‌بێ‌, شتێكی‌ سه‌یره‌. سروشتی‌یه‌ كه‌ هه‌ر ده‌وڵه‌تێك, هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌ك, هه‌ر حیزبێك‌و ته‌نانه‌ت هه‌ر تاقه‌ كه‌سێك پێش هه‌مووان‌و له‌ هه‌موو به‌رنامه‌یه‌ك‌دا قازانجی‌ خۆی‌ له‌به‌رچاو بێ‌.؟ گرنگ ئه‌وه‌یه‌ ئێمه‌ بزانین له‌و به‌رنامه‌یه‌دا كه‌ زلهێزێكی‌ وه‌ك ئه‌مریكا بۆ ناوچه‌كه‌ی‌ ئێمه‌ی‌ دارشتوه‌, چه‌نده‌ قازانجی‌ گه‌ل‌و وڵاته‌كه‌مان به‌دی‌ ده‌كه‌ین. له‌ رابردوودا سیاسه‌تی‌ وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی‌ ئه‌مریكا زۆر جار له‌ خزمه‌تی‌ پاراستنی‌ حكوومه‌ته‌ زۆردار‌و كۆنه‌په‌رسته‌كان‌دا بووه‌‌و هه‌ر بۆیه‌ش ئێمه‌‌و هێزه‌ نیشتمانپه‌روه‌ره‌كانی‌ دیكه‌ له‌ ئێران‌و ناوچه‌دا به‌ربه‌ره‌كانیمان له‌گه‌ڵ‌ كردوه‌. به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ وه‌رسووڕان له‌ سیاسه‌تی‌ ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ مه‌زنه‌دا به‌ره‌و دیفاع له‌ ئازادی‌‌و دێموكراسی‌یه‌ بۆچی‌ ده‌بێ‌ گه‌لان‌و هێزه‌ دێموكراته‌كان هاوپه‌یمانێكی‌ وا له‌ ده‌ست خۆیان بده‌ن‌و ببنه‌ پشت‌و پشتیوان‌و هاوپه‌یمانی‌ حكوومه‌ته‌ دیكتاتۆر‌و كۆنه‌په‌رسته‌كان.

ئه‌وه‌نده‌ی‌ پێوه‌ندیی‌ به‌ ئێرانه‌وه‌ هه‌یه‌ ئێمه‌ وا تێ‌ده‌گه‌ین كه‌ له‌ جێ‌دا ئه‌مریكا سیناریۆیه‌كی‌ وه‌ك ئه‌فغانستان‌و عیراقی‌ بۆ ئێران به‌ده‌سته‌وه‌ نیه‌. هه‌ر ئه‌زموونی‌ خۆمان له‌ ئێرانیش پێمان ده‌ڵێ‌ كه‌ گۆڕینی‌ رێژیمێك به‌بێ‌ په‌لاماری‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ بێگانه‌ش ده‌توانێ‌ بێته‌دی‌. له‌ راپه‌ڕینی‌ ساڵه‌كانی‌ 57 ـ 1356دا هیچ  هێزێكی‌ ده‌ره‌كی‌ په‌لاماری‌ ئێرانی‌ نه‌دا. كه‌چی‌ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ پشتیوانه‌ خارجی‌یه‌كانی‌ رێژیمی‌ شا ده‌ستیان لێی‌ به‌ردا‌و پشتیان چۆڵ كرد, ئه‌و رێژیمه‌ كه‌ پێگه‌یه‌كی‌ پته‌وی‌ له‌ نێو كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵك‌دا نه‌بوو, یان نه‌مابوو ناچار بوو پاشه‌كشه‌ بكا‌و ده‌سه‌ڵات به‌جێ‌ بێڵێ‌. كۆماری‌ ئیسلامییش به‌پێچه‌وانه‌ی‌ هه‌موو دروشمه‌ قه‌به‌‌و بێ‌نێوه‌رۆكه‌كانی‌ به‌راستی‌ به‌ پشتیوانیی‌ ماڵی‌‌و نیزامی‌‌و ته‌كنیكیی‌ ده‌وڵه‌تانی‌ پێشكه‌وتووی‌ سه‌نعه‌تی‌ به‌تایبه‌تی‌ رووسیه‌‌و وڵاتانی‌ ئورووپایی‌ له‌ سه‌رپێ‌ راوه‌ستاوه‌. پشت تێكردنی‌ ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌و وازهێنان له‌ رقه‌به‌ریی‌ وڵاتانی‌ پێشكه‌وتوی‌ سه‌نعه‌تی‌ به‌ قازانجی‌ دیكتاتۆریی‌ مه‌زهه‌بی‌ له‌ ئێران‌دا ده‌توانێ‌ زووتر له‌وه‌ی‌ چاوه‌ڕوان ده‌كرێ‌ رێژیمی‌ ئیسلامی‌ به‌چۆك‌دا بێنێ‌. كه‌وایه‌ ده‌كرێ‌ بڵێین یارمه‌تی‌ نه‌كردن به‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ یه‌كێك له‌ كاریگه‌رترین رێگاكانی‌ یارمه‌تی‌ به‌ خه‌باتی‌ رزگاریخوازانه‌ی‌ گه‌لانی‌ ئێرانه‌. بێجگه‌ له‌وانه‌ش كۆمه‌ڵگای‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ زۆر رێگای‌ دیكه‌ی‌ بۆ فشارهێنان بۆ سه‌ر كۆماری‌ ئیسلامی‌‌و بۆ یارمه‌تی‌دان به‌ خه‌باتی‌ دژی‌ دیكتاتۆری‌‌و كۆنه‌په‌رستی‌ له‌ ده‌ست دان كه‌ هیوادارین نه‌ ئه‌وان له‌ پێشكێشكردنی‌ ئه‌و یارمه‌تی‌یانه‌ دریغ بكه‌ن‌و نه‌ ئوَپۆزیسیۆنی‌ ئێران به‌ حاشا كردن له‌ هاوكاری‌ له‌م بواره‌دا كۆمه‌گ به‌ درێژبوونه‌وه‌ی‌ زیاتری‌ ته‌مه‌نی‌ رێژیمی‌ ئیسلامی‌ بكا.         

 

4ـ وه‌زعی‌ ئێران:

سیاسه‌تی‌ گشتیی‌ حكوومه‌تی‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران له‌ باره‌ی‌ گوێ‌نه‌دان به‌داخوازه‌كانی‌ خه‌ڵك‌و سه‌ركوتی‌ ئازادیخوازان‌و له‌ به‌رامبه‌یش‌دا هه‌ڵوێستی‌ گشتیی‌ چین‌و توێژه‌ نیشتمانپه‌روه‌ر‌و دێموكراته‌كانی‌ وڵات له‌ پێ‌داگرتن له‌ سه‌ر به‌ده‌ستهێنانی‌ ماف‌و ئازادی‌یه‌كانیان له‌ ماوه‌ی‌ نێوان دوو كوَنگره‌ی‌ 12‌و 13ی‌ حیزب‌دا گۆڕانی‌ به‌سه‌ردا نه‌هاتوه‌. هه‌رچه‌ندی‌ هه‌وڵ‌‌و ته‌قه‌لای‌ كاربه‌ده‌ستان بۆ بێده‌نگ كردنی‌ خه‌ڵك‌و یه‌كڕه‌نگ كردنی‌ ده‌سه‌ڵات زیاتر بووه‌, ئازادبیرانی‌ وڵاته‌كه‌مان‌و به‌تایبه‌تیی‌ رووناكبیران‌و لاوان له‌ سه‌ر داوا ره‌واكانیان سوورتر‌و له‌ خه‌بات بۆ وه‌ده‌ستهێنانیان‌دا شێلگیرتر بوون. به‌و حاڵه‌ش ره‌وتی‌ رووداوه‌كان هێندێ سروشتی‌ تایبه‌تی‌ پێوه‌ دیار بوون كه‌ ده‌كرێ‌ بڵێین له‌ سه‌ر یه‌ك له‌ خزمه‌تی‌ لاوازتركردنی‌ پێگه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ فه‌رمانڕه‌وا‌و روونتربوونی‌ ئاسۆی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ ئیراده‌ی‌ خه‌ڵك‌دا بوون. ئه‌و ئاڵوگۆڕانه‌ی‌ له‌و پێوه‌ندی‌یه‌دا به‌دی‌ كراون هێندێكیان ته‌نیا سروشتی‌ نێوخۆیی‌, واته‌ شێوه‌ی‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‌ رێبوارانی‌ رێگای‌ رزگاری ده‌گرنه‌وه‌. به‌ڵام به‌شه‌كه‌ی‌ دیكه‌یان له‌ بیروبۆچوونی‌ دنیای‌ ده‌ره‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌ ئێران‌و پێوه‌ندی‌یه‌كانی‌ نێوان كۆماری‌ ئیسلامی‌‌و هێزه‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌یه‌كان‌دا به‌رچاو ده‌كه‌ون. ئێستا با وه‌ك نموونه‌ هێندێك له‌و ئاڵوگۆڕانه‌ ده‌ستنیشان بكه‌ین:

ـ ترس ره‌وینه‌وه‌: سام شكانی‌ نارازی‌یان‌و راشكاوبوون له‌ هێنانه‌گۆڕی‌ داخوازه‌كان دا یه‌كێك له‌ به‌رچاوترین دیمه‌نه‌كانی‌ سێ‌ ساڵی‌ رابردووی‌ به‌ربه‌ركانیی‌ خه‌ڵك له‌گه‌ڵ‌ ده‌زگای‌ به‌ڕێوه‌به‌ریی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌یه‌. له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی‌ سیاسه‌ت‌و ره‌فتاری‌ گشتیی‌ رێژیم گۆرانێكی‌ تێدا وه‌دی‌ نه‌هاتوه‌‌و هه‌ر كات‌و له‌ هه‌ر جێگایه‌ك بۆ پاراستنی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ دیكتاتۆری‌‌و كۆنه‌په‌رستی‌ پێویست بووبێ‌, ئۆرگانه‌ جۆراوجۆره‌ سه‌ركوتكه‌ره‌كان هاتوونه‌ مه‌یدان‌و بێ‌به‌زه‌یی‌یانه‌ هه‌رچه‌شنه‌ جموجۆڵێكی‌ ئازادیخوازانه‌یان به‌ ئاگر‌و ئاسن وه‌ڵام داوه‌ته‌وه‌, جودابیرانی‌ ئێران نه‌ك هه‌ر چاوترسێن نه‌بوون, به‌ڵكوو شێلگیرانه‌تریش پێیان له‌ سه‌ر داخوازه‌كانیان داگرتوه‌. له‌ هه‌مووی‌ گرنگتر‌و سه‌رنجراكێشتر ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر تا چه‌ند ساڵ‌ له‌مه‌وبه‌ر خه‌ڵك داخوازه‌كانیان له‌ چوارچێوه‌ی‌ قانوونه‌كانی‌ رێژیم‌دا دێنایه‌ گۆڕێ‌‌و داوای‌ كۆمه‌گیان له‌ "رێبه‌ری‌ نیزام" ده‌كرد‌و جاروبار چاوه‌ڕوانی‌ "مهر‌و رأفت اسلامی‌" بوون, له‌و ماوه‌یه‌دا شێوه‌ی‌ هێنانه‌گۆڕی‌ داخوازه‌كانیان گۆڕیوه‌. قامكیان خستۆته‌ سه‌ر هۆی‌ بنه‌ڕه‌تیی‌ به‌دبه‌ختی‌‌و چاره‌ڕه‌شیی‌ ئێرانی‌یه‌كان‌و به‌ جۆرێكی‌ دیكه‌ بڵێین ماكه‌ی‌ هه‌موو بێعه‌داڵه‌تی‌یه‌كانیان ده‌ستنیشان كردوه‌.

ئه‌گه‌ر ئاوڕێك له‌و دروشمانه‌ بده‌ینه‌وه‌ كه‌ له‌ خۆپێشاندانه‌كان‌دا به‌ ده‌نگی‌ به‌رز دووپات ده‌كرانه‌وه‌ یان له‌ سه‌ر پلاكارد ده‌نووسران, تێ‌ده‌گه‌ین كه‌ ئیدی‌ خه‌ڵك ئه‌و قۆناخه‌یان به‌جێ‌ هێشتوه‌. ئه‌وان تێ‌گه‌یشتوون كه‌ كۆسپی‌ سه‌ر رێگای‌ ئازادی‌‌و دێموكراسی‌ له‌ ئێران‌دا نه‌ك كرده‌وه‌‌و شێوه‌ ره‌فتاری‌ ئه‌م, یان ئه‌و كاربه‌ده‌ستی‌ ده‌وڵه‌تی‌ یان له‌ ژێر پێ‌نانی‌ فڵان ئه‌سڵی‌ قانوونی‌ بنه‌ڕه‌تی‌ یان فیسار به‌ندی‌ قانوونه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌, به‌ڵكوو نێوه‌رۆكی‌ ته‌واوه‌تی‌ نیزامه‌كه‌یه‌ كه‌ سه‌ری‌ سازانی‌ له‌گه‌ڵ‌ ئازادی‌‌و دادپه‌روه‌ری‌‌و مافی‌ مرۆڤ‌دا نیه‌. هه‌ر بۆیه‌ له‌ دروشمه‌كانیان‌دا سه‌رووترین ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ رێژیم‌و ته‌نانه‌ت جه‌وهه‌ر‌و نێوه‌رۆك‌و فه‌لسه‌فه‌ی‌ نیزامه‌كه‌ دێننه‌ ژێر پرسیار. هێندێ‌ دروشمی‌ وه‌ك داوای‌ گۆڕانی رێژیم, ره‌تكردنه‌وه‌ی‌ "ولایت فقیه‌", گۆڕینی‌ قانوونی‌ ئه‌ساسی‌, هێرش بۆ سه‌ر رێبه‌ری‌ نیزام‌و ده‌سه‌ڵاته‌ بێ‌سنووره‌كه‌ی‌, ئه‌ویش به‌راشكاوانه‌ترین‌و توندترین شێوه‌ی‌ ده‌ربڕین, به‌ڵگه‌ی‌ حاشا هه‌ڵنه‌گری‌ ئه‌م راستی‌یه‌ن.

هێنانه‌گۆڕی‌ دروشمی‌ ریفراندۆم له‌ زۆر خۆپێشاندانی‌ خوێندكاری‌‌و كرێكاری‌‌و گشتی‌دا ئه‌گه‌رچی‌ هه‌موو جارێك وه‌ك یه‌ك به‌راشكاوی‌ مه‌به‌سته‌كه‌ی‌ تێدا روون نه‌كراوه‌ته‌وه‌, راست بۆ ره‌تكردنه‌وه‌ی‌ نیزامی‌ دین سالاری‌‌و داوای‌ حكوومه‌تێكی‌ گه‌لی‌‌و دێموكرات بووه‌ كه‌ له‌ودا خه‌ڵك له‌ سه‌ر كار‌وباری‌ دنیایی‌‌و حكوومه‌تی‌ بۆخۆیان بڕیار بده‌ن‌و كاری‌ ئایین‌و مه‌زهه‌ب رێكخستنی‌ پێوه‌ندیی‌ نێوان خوا‌و به‌نده‌كانی‌ بێ‌. ره‌نگه‌ ئێمه‌ له‌ باره‌ی‌ رێفراندۆمه‌وه‌ جۆرێكی‌ دیكه‌ بیر بكه‌ینه‌وه‌, چونكه‌ باش ده‌زانین ریفراندۆمێك كه‌ له‌ ژێر سێبه‌ری‌ حكوومه‌تی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌دا به‌ڕێوه‌ بچێ‌, ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هێندێ‌ چاوه‌دێری‌ نێونه‌ته‌وه‌ییشی‌ بۆ بانگ بكرێن, ناتوانی‌ ئازاد‌و خاوێن بێ‌‌و به‌ هه‌زار‌و یه‌ك ئامرازی‌ ریا‌و ته‌زویر‌و واده‌‌و به‌ڵێن‌و هه‌ره‌شه‌‌وگوڕه‌شه‌ شوێنه‌واری‌ له‌سه‌ر داده‌نرێ‌‌و ناتوانێ‌ ئامانجه‌كانی‌ بپێكێ‌. به‌ باوه‌ڕی‌ ئێمه‌ ریفراندۆم ته‌نیا دوای‌ رووخانی‌ رێژیم‌و له‌ فه‌زایه‌كی‌ ئازاددا‌و له‌ حاڵه‌تێك‌دا هیچ ده‌سته‌‌و تاقمێك نه‌توانێ‌ ده‌ست بخاته‌ نێو ئاكامه‌كانیه‌وه‌ ده‌توانێ‌ به‌ سوود بێ‌. به‌و حاڵه‌ش پێمان وایه‌ باسی‌ رێفراندۆم په‌یامێكی‌ راشكاوانه‌ی‌ خه‌ڵك به‌ رێژیمه‌ كه‌ ئه‌وان له‌و نیزامه‌ له‌ ته‌واوه‌تی‌ خۆی‌دا بێزارن‌و داوای‌ له‌ سه‌ر كار لاچوونی‌ ده‌كه‌ن.

ـ ئاشكراوێژی‌: له‌ 3 ساڵی‌ رابردوودا زۆر جار شاهیدی‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ هێندێ‌ وتار‌و نامه‌ی‌ سه‌رئاوه‌ڵا بووین كه‌ له‌وان‌دا رووی‌ قسه‌ كراوه‌ته‌ كاربه‌ده‌ستانی‌ هه‌ره‌ پایه‌به‌رزی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌‌و ئازایانه‌ ته‌واوی‌ كه‌م‌وكوڕی‌‌و لاڕێ‌ بوون‌و ناته‌واوی‌یه‌كانیان به‌چاودا دراوه‌ته‌وه‌. له‌وه‌ به‌ولاتریش رۆیشتوون, خه‌ته‌ سووره‌كانیان به‌جێ‌ هێشتوه‌‌و زۆر ئازایانه‌ بیر‌وبۆچوون‌و تیئۆری‌یه‌كانی‌ بناخه‌دانه‌ری‌ رێژیمی‌ ئیسلامی‌یان خستۆته‌ ژێر پرسیار, جیاوازیی‌ قسه‌‌و كرده‌وه‌یان تێدا ده‌ست نیشان كردوون‌و هێندێ‌ جاریش له‌ هێنانه‌وه‌ی‌ قسه‌كانی‌ خومه‌ینی‌ بۆ مه‌حكووم كردنی‌ كاربه‌ده‌ستانی‌ رێژیم‌و نیشاندانی‌ سه‌رپێچی‌‌و لادانیان له‌ "رێنوێنی‌یه‌كانی‌ ئیمامی‌ كۆچكردوو" كه‌لكیان وه‌رگرتوه‌. ئه‌و نامه‌‌و وتارانه‌ی‌ له‌و پێوه‌ندی‌یه‌دا بڵاو بوونه‌وه‌ یه‌كجار زۆرن كه‌ ده‌توانین هه‌ر وه‌ك نموونه‌ ئاماژه‌ به‌ هێندێك له‌ گرنگترین‌و راشكاوانه‌ترینه‌كانیان بكه‌ین: مانیفێستی‌ اكبر گنجی‌, له‌ زیندانه‌وه‌, نامه‌ی‌ عبدالله‌ نوری‌ وه‌زیری‌ نێوخۆی‌ پێشووی‌ رێژیمی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌, نامه‌ی‌ ئایه‌توڵڵا تاهیری‌, زه‌جر نامه‌كه‌ی‌ ئایه‌توڵڵا مونته‌زیری‌ كه‌ بۆ ماوه‌ی‌ چه‌ند ساڵ‌ به‌ ئومێدی‌ ئیمام‌و "ولی‌ فقیه‌"‌و جێ‌نشینی‌ خومه‌ینی‌ داده‌نرا, نامه‌ی‌ یه‌كجار جوان‌و راشكاوانه‌‌و به‌به‌ڵگه‌ی‌ دوكتور قاسم شعله‌ سعدی‌ روو به‌ خامه‌نه‌یی‌ له‌ 16ی‌ سه‌رماوه‌زی‌ 1381دا, نامه‌ی‌ 154 نوێنه‌ری‌ مه‌جلیس بۆ خه‌ڵكی‌ ئێران له‌ 18ی‌ بانه‌مه‌ڕی‌ 1382دا كه‌ له‌ویش دا ئه‌گه‌رچی‌ رووی‌ قسه‌ له‌ خه‌ڵكی‌ ئێران بوو, به‌ڵام ناره‌زایه‌تی‌ ده‌ربڕینه‌كه‌ رووی‌ له‌ ته‌واوه‌تی‌ نیزام بوو, به‌یاننامه‌ی‌ هێزه‌ فه‌رهه‌نگی‌ سیاسی‌یه‌كان له‌ 30ی‌ بانه‌مه‌ری‌ 1382دا, به‌یاننامه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نه‌ ئیسلامی‌یه‌كانی‌ 24 زانستگه‌ی‌ وڵات, نامه‌ی‌ سه‌رئاوه‌ڵای‌ 127 نوێنه‌ری‌ مه‌جلیس بۆ ئایه‌توڵڵا خامه‌نه‌یی‌, نامه‌ی‌ سه‌رئاوه‌ڵای‌ كۆمه‌ڵێك له‌ تێكۆشه‌رانی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ خوێندكاری‌ بۆ سه‌ركۆمار‌و زۆری‌ دیكه‌ كه‌ یه‌كیشیان نامه‌ی‌ سه‌رئاوه‌ڵای‌ شه‌رمێونانه‌ی‌ خاته‌میی‌ به‌ ناو سه‌ركۆمار له‌ بانه‌مه‌ری‌ ئه‌مساڵ‌دا بوو.

ـ گومان ره‌وینه‌وه‌: زۆرمان نه‌گوتوه‌ ئه‌گه‌ر بڵێین یه‌كێك له‌ گرنگترین ده‌سكه‌وته‌كانی‌ خه‌باتی‌ فكری‌‌و سیاسیی‌ كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵك‌و هێزه‌ سیاسی‌یه‌كانیان له‌ ماوه‌ی‌ چه‌ند ساڵی‌ رابردوودا ره‌وینه‌وه‌ی‌ ئه‌و گومانه‌ بووه‌ كه‌ له‌ به‌شێكی‌ زۆری‌ خه‌ڵك‌دا به‌رامبه‌ر به‌ سید محمد خاتمی‌, قۆڵی‌ ناسراو به‌ رێفۆرمخواز‌و له‌ جێ‌دا ئیمكانی‌ رێفۆرم‌و گۆڕان له‌ چوارچێوه‌ی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌دا پێك هاتبوو. ده‌زانین كه‌ بۆ ماوه‌ی‌ نیزیك به‌ شه‌ش ساڵ‌ هێندێ‌ توێژی‌ كۆمه‌ڵی‌ ئێران ئه‌و گومانه‌یان له‌ لا دروست ببوو كه‌ ده‌كرێ‌ له‌ نێوخۆی‌ رێژیمی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌دا‌و به‌ ده‌ستی‌ هێندێ‌ مۆره‌ له‌ نێوخۆی‌ كاربه‌ده‌ستانی‌ رێژیم‌دا ریزه‌ رێفۆرمێك به‌ قازانجی‌ جێگربوونی‌ ئازادی‌‌و دێموكراسی‌‌و مافی‌ مرۆڤ له‌ ئێران‌دا پێك بێ‌. ئه‌و گومانپه‌ره‌وه‌ری‌یه‌ ئه‌وه‌نده‌ په‌ره‌ی‌ پێ‌درا كه‌ هێندێ‌ له‌ رێكخراوه‌كانی‌ به‌ڕواڵه‌ت موخالیفی‌ رێژیمیش باوه‌ڕیان پێ‌كرد‌و ته‌نانه‌ت كه‌وتنه‌ پێشبڕكه‌ له‌وه‌دا كه‌ كامیان زیاتری‌ پێ‌ هه‌ڵ‌ بڵێ‌‌و جێ‌پێیه‌كی‌ باشتر بۆ خۆی‌ له‌و نیزامه‌ خه‌یاڵی‌یه‌دا كه‌ به‌ته‌مای‌ بوون دروست بێ‌, بۆ خۆی‌ په‌یدا بكا, كار به‌وه‌نده‌شه‌وه‌ نه‌وێستا, چونكه‌ زۆر له‌ ده‌وڵه‌تانی‌ قازانج په‌رست‌و كاسبكاری‌ ده‌ره‌وه‌ش بۆ پاساودانی‌ پێوه‌ندی‌یه‌كانیان له‌گه‌ڵ‌ ئێرانی‌ ئیسلامی‌‌و چاوپۆشی‌ له‌ پێشێلكردنی‌ مافی‌ مرۆڤ له‌ لایه‌ن ئه‌و رێژیمه‌وه‌ باوه‌ڕیان به‌و ئیسلاحاته‌ كرد, یان هه‌ر نه‌بێ‌ وایان نواند كه‌ باوه‌ڕ‌و هومێدیان به‌ سه‌ركه‌وتنی‌ ئه‌و خه‌ته‌ هه‌یه‌.

كه‌چی‌ به‌خۆشی‌یه‌وه‌ پێش ئه‌وه‌ی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ حه‌وته‌مین ده‌وره‌ی‌ مه‌جلیس شوورای‌ ئیسلامی‌ ده‌ست پێ‌ بكا, زۆربه‌ی‌ زۆری‌ خه‌ڵكی‌ ئێران‌و ته‌نانه‌ت به‌شێك له‌ رێفۆرمخوازانی‌ نێو ده‌سه‌ڵاتیش له‌ ده‌ست ئه‌و گومانه‌ رزگار بوون‌و بۆیان ده‌ركه‌وت كه‌ نه‌ خاته‌می‌‌و هاوبیره‌كانی‌ ئه‌وه‌نده‌ باوه‌ڕیان به‌ گۆڕان هه‌یه‌ كه‌ بتوانێ‌ وه‌ڵامی‌ هه‌ر نه‌بێ‌ به‌شێك له‌ داخوازه‌كانی‌ خه‌ڵك بۆ ئازادی‌‌و دێموكراسی‌ بداته‌وه‌, نه‌ كۆماری‌ ئیسلامییش توانا‌و زه‌رفیه‌تی‌ گۆڕانێكی‌ به‌ قازانجی‌ جێگیر بوونی‌ ئازادی‌‌و مافی‌ مرۆڤ تێدا هه‌یه‌, (شتێك كه‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ حیزبی‌ دێموكرات باوه‌ڕی‌ پێی‌ هه‌بووه‌‌و ته‌بلیغی‌ له‌ سه‌ر كردوه‌). هه‌ر ئه‌م گومان ره‌وینه‌وه‌یه‌ش بوو كه‌ بووه‌ مایه‌ی‌ ئه‌وه‌ی‌ زۆربه‌ی‌ كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵك هه‌ڵبژاردنی‌ ده‌وره‌ی‌ حه‌وته‌م بایكوت بكه‌ن‌و رێگا نه‌ده‌ن رێژیم له‌ رێگای‌ به‌شداریی‌ وان له‌ هه‌ڵبژاردن‌دا مه‌قبووڵ‌ بوونێكی‌ به‌درۆ بۆ خۆی‌ داتاشێ‌. ئێستا ئازادیخوازانی‌ ئێران به‌رچاویان روونه‌. باش ده‌زانن بۆ چ ئامانجێك‌و دژی‌ چ كه‌ند‌وكۆسپێك خه‌بات ده‌كه‌ن. په‌رش‌و بڵاوی‌ ئه‌گه‌ریش له‌ ریزه‌كانیان‌و رێكخراوه‌كانیان‌دا هه‌بێ‌ له‌ بیر‌و بۆچوون‌و ئامانجه‌ سیاسی‌یه‌كانیان‌دا به‌ لانی‌ كه‌می‌ خۆی‌ گه‌یشتوه‌‌و ئه‌مه‌ نوخته‌یه‌كی‌ جێگای‌ هومێده‌.

دیاره‌ رێژیمی‌ كۆماری‌ ئیسلامییش ئاكامه‌كانی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ده‌وره‌ی‌ حه‌وته‌می‌ مه‌جلیس به‌ قازانجی‌ خۆی‌ ده‌زانێ‌‌و ئه‌وه‌ كه‌ مه‌جلیسێكی‌ تا راده‌یه‌كی‌ زۆر یه‌كده‌ستی‌ ده‌ست كه‌وتوه‌ به‌ سه‌ركه‌وتنێك بۆ خۆی‌ داده‌نێ‌. به‌ڵام به‌ باوه‌ڕی‌ ئێمه‌ رێژیم ده‌سكه‌وتێكی‌ تازه‌ی‌ له‌و هه‌ڵبژاردنه‌ نه‌بووه‌. چونكه‌ مه‌جلیسی‌ به‌ ناو رێفۆرمخوازو سه‌ركۆماری‌ به‌ناو ریفۆرمخواز هیچ وه‌خت كۆسپێكی‌ سه‌ر رێگای‌ رمبازێنی‌ ملهوڕانه‌ی‌ تاقمی‌ پاوانخواز نه‌بوون, تا ئێستا هه‌ست بكه‌ن ئه‌و كۆسپه‌ له‌ سه‌ر رێیان لاچووه‌. ئه‌وه‌ خه‌ڵكی‌ ئێرانن كه‌ به‌ لاچوونی‌ په‌رده‌ له‌ سه‌ر روخساری‌ رێژیم‌و له‌ مه‌یدان ده‌رچوونی‌ پاساوده‌رێكی‌ وه‌ك خاته‌می‌ بۆ جینایه‌ته‌كانی‌ ئه‌و رێژیمه‌ كه‌ توانیبووی‌ به‌تایبه‌تی‌ له‌ پێش چاوی‌ دنیای‌ ده‌ره‌وه‌ زۆری‌ كه‌لك لـێ‌ وه‌رگرێ‌, سه‌ركه‌وتنیان به‌ده‌ست هێناوه‌. ئێستا ئیدی‌ هه‌م خه‌ڵك له‌ نێوخۆی‌ وڵات ده‌زانن له‌گه‌ڵ‌ كێ‌ به‌ره‌وڕوون, هه‌م ده‌وڵه‌ته‌ بێگانه‌كانیش ئه‌و پاساوه‌یان له‌ ده‌ست ده‌رهاتوه‌ كه‌ به‌ ناوی‌ به‌هێزكردنی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ رێفۆرمخوازی‌ كۆمه‌ك به‌ مانه‌وه‌ی‌ دواكه‌وتووترین توێژه‌كانی‌ كۆمه‌ڵی‌ ئێران له‌ سه‌ر كورسیی‌ ده‌سه‌ڵات بكه‌ن.

ـ ناسرانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌: حاشا له‌وه‌ ناكرێ‌ كه‌ كاربه‌ده‌ستانی‌ رێژیم هه‌ر وه‌ك له‌ نێوخۆی‌ وڵات توانیبوویان بۆ ماوه‌یه‌ك زۆربه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ ئێران به‌ فریو به‌رن‌و ئێستاش به‌شێكی‌ كه‌متر له‌ خه‌ڵكیان له‌ گومان‌و خۆشخه‌یاڵی‌دا هێشتۆته‌وه‌, له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵاتیش توانیبوویان به‌شی‌ زۆری‌ وڵاتانی‌ پێشكه‌وتووی‌ سه‌نعه‌تی‌, زۆر له‌ وڵاتانی‌ ئیسلامی‌‌و ته‌نانه‌ت به‌شێك له‌ هێزه‌ سیاسی‌یه‌كانی‌ ئوَپۆزیسیۆن له‌ وڵاتانی‌ جۆر به‌ جۆری‌ دنیاش‌دا له‌ سه‌ر نێوه‌رۆكی‌ رێژیمه‌كه‌یان تووشی‌ گومان بكه‌ن‌و فریویان بده‌ن. هه‌ڵبه‌ت, ته‌واوی‌ هونه‌ره‌كه‌ له‌و پێوه‌ندی‌یه‌دا نه‌ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ سه‌ر زیره‌كی‌‌و كارلێهاتوویی‌ دیپلۆماته‌كانی‌ رێژیم. چونكه‌ ئه‌وه‌ی‌ زه‌مینه‌ی‌ ئه‌و نزیكی‌یه‌ له‌ ئێرانی‌ پێك هێنابوو, پتر ئیمكاناته‌ ئابووری‌یه‌كه‌ی‌ ئێران‌و بازاڕی‌ به‌رینی‌ ئێران بوو كه‌ زه‌حمه‌ته‌ وڵاتێكی‌ سه‌نعه‌تی‌ چاوی‌ لێ‌ بپۆشێ‌. وڵاتانی‌ یه‌كیه‌تیی‌ ئورووپا له‌ ململانه‌ له‌گه‌ڵ‌ نفووزی‌ ئه‌مریكادا بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ زۆریان كۆمه‌گ به‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ كرد. ته‌نانه‌ت ئه‌مریكاش بۆ ده‌رهێنانی‌ ئیبتیكار له‌ ده‌ست ئورووپایی‌یه‌كان له‌ هێندێ‌ بواردا هێندێ‌ ئیمتیازی‌ بێ‌جێ‌‌و بێ‌ئاكامی‌ دا به‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌!

به‌ڵام به‌ خۆشی‌یه‌وه‌ ئێستا له‌و بواره‌ش‌دا وه‌زعه‌كه‌ گۆڕاوه‌. له‌گه‌ڵ‌ هه‌موو هه‌وڵ‌‌و ته‌قه‌لایه‌كی‌ پشت په‌رده‌ كه‌ بۆ ئاسایی‌كردنه‌وه‌ی‌ پێوه‌ندی‌یه‌كانی‌ ئێران‌و ئه‌مریكا له‌ ئارادایه‌, وا دێته‌ به‌رچاو كه‌ ئه‌مریكایی‌یه‌كان له‌ پێكهاتنی‌ گۆڕان له‌ نێوه‌رۆك‌و كار‌و كرده‌وه‌ی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌دا ته‌مابڕاو بوون‌و ئه‌گه‌ریش بۆ بێ‌لایه‌ن كردن‌و پووچه‌ڵ‌ كردنه‌وه‌ی‌ نه‌خشه‌‌و پلانه‌كانی‌ هێندێ‌ هه‌وڵ‌‌و ته‌قه‌لایان هه‌ر ماوه‌, وێ‌ ناچێ‌ كه‌ هیچ وه‌خت وه‌ك دۆستێكی‌ ئیستراتیژیكی‌ بڕواننه‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌. وڵاتانی‌ یه‌كیه‌تیی‌ ئورووپاش پاش گۆڕانه‌كانی‌ ناوچه‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست, دوای‌ ململانه‌یه‌كی‌ بی‌سه‌ره‌نجام كه‌ دژی‌ سیاسه‌ته‌كانی‌ ئه‌مریكا گرتیانه‌ پێش‌و پاش ئه‌وه‌ی‌ دیتیان له‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ده‌وره‌ی‌ حه‌وته‌می مه‌جلیس‌دا خه‌ڵكی‌ ئێران روویان له‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ وه‌رگێڕا, گۆڕان له‌ هه‌ڵوێست‌و بۆچوونیان له‌ به‌رامبه‌ر كۆماری‌ ئیسلامی‌دا په‌یدا بووه‌. له‌ به‌ر گرنگی‌‌و بایه‌خێك كه‌ ئێران هه‌یه‌تی‌‌و به‌ هۆی‌ ئه‌و پێوه‌ندی‌یه‌ ئابووری‌‌و بازرگانی‌یانه‌وه‌ كه‌ له‌ ماوه‌ی‌ چواریه‌كه‌ چه‌رخی‌ رابردوودا له‌ نێوان ئورووپا‌و ئێران‌دا دروست بوون كارێكی‌ ئاسان نیه‌ كه‌ ئورووپا به‌ ته‌واوی‌ پشت بكاته‌ ئێران. به‌و حاڵه‌ش, په‌یدا بوونی‌ گومان له‌ راست‌و دروستبوونی‌ ئه‌و پێوه‌ندی‌یانه‌دا‌و بیركردنه‌وه‌ له‌وه‌ كه‌ ره‌نگه‌ رێژیمی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ده‌ورانی‌ به‌ سه‌ر چووبێ‌, له‌ خۆی‌دا به‌ دیارده‌یه‌كی‌ تازه‌‌و موسبه‌ت داده‌نرێ‌.

ـ مه‌حكووم بوونی‌ رێژیم: ئه‌گه‌رچی‌ ئه‌مساڵ‌ بۆ دووه‌مین جار له‌به‌ر هێندێ‌ تێ‌بینیی‌ دیپلۆماسی‌‌و بازرگانی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ مه‌حكووم‌كردنی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ به‌ تاوانی‌ پێشێلكردنی‌ مافی‌ مرۆڤ‌و دانانی‌ نوێنه‌ری‌ تایبه‌تی‌ بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ وه‌زعی‌ مافی‌ مرۆڤ له‌ ئێران‌دا له‌ ده‌ستووری‌ كاری‌ كۆمیسیۆنی‌ مافی‌ مرۆڤی‌ سه‌ر به‌ رێكخراوی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان ده‌رهاوێژرا, له‌ ماوه‌ی‌ چه‌ند ساڵی‌ نێوان دوو كۆنگره‌ی‌ حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران‌دا ئه‌م رێژیمه‌ چه‌ند جار له‌ كۆڕ‌و كۆمه‌ڵه‌ جیهانی‌یه‌كانی‌ پارێزه‌ری‌ مافی‌ مرۆڤ‌دا مه‌حكووم كراوه‌‌و له‌ نێو ده‌وڵه‌تانی‌ پێشێلكه‌ری‌ مافی‌ مرۆڤ‌دا له‌ ریزه‌كانی‌ هه‌ره‌ پێشه‌وه‌ دانراوه‌. هه‌ر وه‌ك له‌ سه‌ركوتی‌ ئازادی‌یه‌كان‌و سه‌ركوتی‌ چاپه‌مه‌نی‌‌و ئه‌هلی‌ قه‌ڵه‌م‌و دژایه‌تیی‌ رووناكبیران‌دا هه‌میشه‌ رێژیمی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ناوی‌ له‌ پێش هه‌مووانه‌وه‌ بووه‌. جێگای‌ سه‌رنجه‌ كه‌ بزانین ئه‌م رێژیمه‌ له‌ ماوه‌ی‌ 25 ساڵ‌ ته‌مه‌نی‌ پڕ به‌دناویی‌ خۆی‌دا زیاتر له‌ په‌نجا جار, واته‌ به‌ تێكرا ساڵی‌ دووجار له‌ كۆر‌و كۆمه‌ڵه‌ جیهانی‌یه‌كان‌دا وه‌ك رێژیمێكی‌ یاغی‌‌و دژی‌ ئینسانی‌‌و دژی‌ ئاشتی‌‌و ئازادی‌‌و لایه‌نگری‌ شه‌ڕ‌و ئاژاوه‌‌و تیرۆریزم مه‌حكووم كراوه‌.

ـ هێندێ‌ پاشه‌كشه‌ به‌رانبه‌ر به‌ ده‌ره‌وه‌: په‌ره‌گرتنی‌ خه‌بات‌و به‌ربه‌ره‌كانی‌ دژی‌ سیاسه‌تی‌ سه‌ركوتكه‌رانه‌ی‌ رێژیم له‌ نێوخۆی‌ وڵات‌و له‌قاودانی‌ سیاسه‌ته‌كانی‌ له‌ دنیای‌ ده‌ره‌وه‌دا, هه‌روه‌ها ئاشكرا بوونی‌ رۆژ له‌ رۆژ زیاتری‌ سیاسه‌تی‌ ئاژاوه‌گێڕانه‌ی‌ ئه‌م رێژیمه‌ له‌ ناوچه‌‌و له‌ سه‌رانسه‌ری‌ دنیادا, هه‌وڵدانی‌ بۆ ده‌ستڕاگه‌یشتن به‌ چه‌كی‌ ئه‌تۆمی‌‌و پشتیوانی‌ له‌ تیرۆریزم‌و رێكخراوه‌ تیرۆریستی‌یه‌كان, ناره‌زایه‌تیی‌ بیرورای‌ گشتیی‌ له‌ ژووره‌وه‌‌و تووڕه‌یی‌ كۆر‌و كۆمه‌ڵه‌ جیهانی‌یه‌كان له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ به‌رامبه‌ر به‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ زیاتر له‌ هه‌میشه‌ گه‌شه‌ پێ‌دا. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر رێژیم له‌ به‌رامبه‌ر خه‌ڵكی‌ ئێران‌دا سه‌ركوتی‌ زیاتری‌ له‌ خۆی‌ نیشان دا, له‌ به‌رامبه‌ر دنیای‌ ده‌ره‌وه‌دا به‌پێچه‌وانه‌ی‌ دروشمه‌ زل‌و قه‌به‌كانی‌ به‌ توندی‌ كه‌وته‌ پاشه‌كشه‌‌و ده‌ڵاڵ‌ راسپاردن بۆ ده‌رهاتن له‌ ته‌نگانه‌یه‌ك كه‌ به‌ ده‌ستی‌ خۆی‌ خوڵقاندوویه‌.

به‌ڵام دنیای‌ ده‌ره‌وه‌ نابێ‌ به‌و سیاسه‌ته‌ دوورووانه‌یه‌ی‌ سه‌رانی‌ رێژیمی‌ ئیسلامی‌ به‌فریو بچێ‌‌و تووشی‌ كه‌مته‌رخه‌می‌ بێ‌. چونكه‌ له‌ كاتێك‌دا زستانی‌ رابردوو هه‌ڵوێستی‌ یه‌كپارچه‌ی یه‌كیه‌تیی‌ ئورووپا‌و هاوده‌نگیی‌ ئورووپا‌و ئه‌مریكا كۆماری‌ ئیسلامی‌یان ناچار كرد مل بۆ ئیمزا كردنی‌ پرۆتۆكوَڵی‌ پاشكۆی‌ په‌یمانی‌ قه‌ده‌غه‌ كردنی‌ چه‌كه‌ ئه‌تۆمی‌یه‌كان بدا, هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ كه‌مێك فشاره‌كه‌ كه‌م بۆوه‌ سه‌رۆكی‌ ئاژانسی‌ ئه‌تۆمیی‌ ئێران رای‌گه‌یاند كه‌ هه‌وڵه‌كانیان بۆ ده‌وڵه‌مه‌ندكردنی‌ ئوورانیۆم ده‌ست پێ‌ده‌كه‌نه‌وه‌‌و كه‌سیش نیه‌ نه‌زانێ‌ تا ئێستا زۆر له‌ به‌رنامه‌ ئه‌تۆمی‌یه‌كانی‌ ئێران‌و زۆر شوێنی‌  چالاكی‌یه‌ ئه‌تۆمی‌یه‌كان له‌ چاوی‌ پشكنه‌رانی‌ سه‌ر به‌ ئاژانسی‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ ئینێرژیی‌ ئه‌تۆمی‌ شارراونه‌وه‌.

 

مه‌جلیس‌و فراكسیۆنی‌ كورد

زۆرجار له‌لایه‌ن تێكۆشه‌رانی‌ حیزب‌و خه‌ڵكی‌ دیكه‌ له‌ كورد‌و غه‌یری‌ كورد‌و ئێرانی‌‌و غه‌یری‌ ئێرانی‌یه‌وه‌ له‌ باره‌ی‌ كار‌و كرده‌وه‌ی‌ مه‌جلیسی‌ شه‌شه‌م‌و به‌تایبه‌تی‌ فراكسیۆنی‌ نوێنه‌رانی‌ كورده‌وه‌ پرسیار له‌ رێبه‌رایه‌تیی‌ حیزبی‌ دێموكرات كراوه‌ كه‌ چۆنی‌ هه‌ڵ‌‌ده‌سه‌نگێنێ‌. ئه‌گه‌رچی‌ مه‌جلیسی‌ شه‌شه‌م ته‌مه‌نی‌ به‌سه‌رچووه‌‌و له‌ سه‌ر مه‌جلیسی‌ حه‌وته‌میش ره‌نگه‌ هیچ كه‌س ئه‌و جۆره‌ پرسیارانه‌ی‌ بۆ نه‌یه‌ته‌ پێش, به‌ڵام خه‌راپ نیه‌ بۆچوونی‌ خۆمان له‌ باره‌ی‌ مه‌جلیسی‌ شه‌شه‌م‌و فراكسیۆنی‌ نوێنه‌رانی‌ كورده‌وه‌ به‌ كورتی‌ باس بكه‌ین:

ره‌نگه‌ هه‌مووان له‌بیریان بێ‌ كه‌ بۆ یه‌كه‌م جار دوای‌ یه‌كه‌مین ده‌وره‌ی‌ مه‌جلیس له‌ ده‌ورانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌دا كه‌ ئه‌و ده‌م ناوی‌ "مه‌جلیسی‌ شوورای‌ میللی‌" بوو, نه‌ك ئیسلامی‌, له‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ده‌وره‌ی‌ شه‌شه‌می‌ مه‌جلیس‌دا ئێمه‌ داوامان كرد كه‌سانێك كه‌ خۆیان به‌جێی‌ متمانه‌ی‌ خه‌ڵك ده‌زانن‌و نیازی‌ خزمه‌تكردنیان هه‌یه‌ خۆیان بۆ ئه‌ندامه‌تیی‌ مه‌جلیس كاندیدا بكه‌ن‌و داوامان له‌ خه‌ڵكی‌ كوردستانیش كرد كه‌ به‌ دوور له‌ ده‌سته‌به‌ندی‌یه‌كانی‌ نێوده‌سه‌ڵات به‌شداری‌ هه‌ڵبژاردن بن‌و ده‌نگ به‌ كاندیداكانی‌ جێگای‌ متمانه‌ی‌ خۆیان بده‌ن. دوای‌ ته‌واو بوونی‌ هه‌ڵبژاردنیش ـ كه‌ ئه‌مه‌ پێش كۆنگره‌ی‌ 12 بوو ـ رامان‌گه‌یاند كه‌ تا ئه‌و وه‌خته‌ی‌ نوێنه‌رانی‌ مه‌جلیس له‌ خزمه‌تی‌ قازانج‌و ئامانجی‌ خه‌ڵك‌‌دا بن ئێمه‌ پشتیوانی‌یان لـێ‌ده‌كه‌ین. راستی‌یه‌كه‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ كارنامه‌ی‌ چوارساڵه‌ی‌ مه‌جلیسی‌ شه‌شه‌م ئه‌گه‌ر نه‌ی‌توانیوه‌ شتێكی‌ وای‌ تێدا بێ‌ كه‌ شانازیی‌ پێوه‌ بكا, هۆیه‌كه‌ی‌ ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ ئه‌و مه‌جلیسه‌ له‌سه‌ریه‌ك مه‌جلیسێكی‌ دژی‌ خه‌ڵكی‌ بووه‌. به‌ڵكوو كارله‌ده‌ست نه‌هاتنه‌كه‌ی‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر سیستمی‌ حكوومه‌تی‌ له‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌دا كه‌ ئۆرگانه‌ هه‌ڵبژێراوه‌كان خاوه‌نی‌ هیچ سه‌ڵاحییه‌ت‌و ده‌سه‌ڵاتێك نین‌و ده‌سه‌ڵاتی‌ راسته‌قینه‌ له‌ ده‌ستی‌ رێبه‌ری‌ نیزام یان نوێنه‌ری‌ خوا له‌ سه‌ر زه‌وی‌!!‌و ئۆرگانه‌كانی‌ سه‌رووی‌ قانوون دایه‌. چوارساڵه‌ی‌ ته‌مه‌نی‌ مه‌جلیسی‌ شه‌شه‌م ئه‌گه‌ر هیچ ده‌سكه‌وتێكی‌ بۆ خه‌ڵكی‌ ئێران تێدا نه‌بووبێ‌, ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ كه‌ هه‌موو كه‌سی‌ له‌و راستی‌یه‌ تێ‌گه‌یاند كه‌ هه‌ڵبژاردن‌و رێفراندۆم‌و به‌ گشتی‌ ویستی‌ خه‌ڵك له‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌دا كاریگه‌ر نیه‌‌و باشتره‌ خه‌ڵك خۆیان به‌وجۆره‌ شانۆسازی‌یانه‌وه‌ خه‌ریك نه‌كه‌ن, شتێك كه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی‌ مه‌جلیسی‌ حه‌وته‌م‌دا به‌ چاوی‌ خۆمان دیتمان.

ئه‌وه‌نده‌ی‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر فراكسیۆنی‌ نوێنه‌رانی‌ كوردیش ده‌بێ‌ بگوترێ‌ كه‌ فراكسیۆنی‌ كورد كۆمه‌ڵێكی‌ یه‌كده‌ست‌و یه‌كگرتوو نه‌بوون‌و به‌شێك له‌ نوێنه‌رانی‌ كورد زۆر به‌كه‌می‌ له‌ كار‌و چالاكی‌یه‌كانی‌ فراكسیۆن‌دا به‌شدار بوون. دیسانیش هه‌ق وایه‌ بگوترێ‌ ئه‌وه‌ی‌ به‌ ناوی‌ فراكسیۆنی‌ نوێنه‌رانی‌ كورده‌وه‌ كاری‌ ده‌كرد به‌ له‌به‌رچاوگرتنی‌ ئه‌و هه‌موو كه‌ند‌و كۆسپه‌ كه‌ له‌سه‌ر رێگای‌ هه‌بوو, باش جووڵایه‌وه‌‌و له‌سه‌ر هێندێ‌ له‌ ناهه‌قی‌یه‌كان وه‌جواب هات. ئیدی‌ ئه‌وه‌ كه‌ ته‌واوه‌تی‌ مه‌جلیس هاوده‌نگیی‌ له‌گه‌ڵ‌ نه‌كردوون یان حكوومه‌تی‌ بێ‌مایه‌‌و سه‌ركۆماری‌ بێ‌پایه‌ نه‌یان‌توانیوه‌ داخوازه‌كانیان جێ‌به‌جێ‌ بكه‌ن, ره‌نگه‌ له‌ بایه‌خی‌ كاره‌كه‌ی‌ وان كه‌م نه‌كاته‌وه‌.

 

وتووێژ!

بابه‌تێكی‌ دیكه‌ش كه‌ جاربه‌جار له‌ چاپه‌مه‌نیی‌ غه‌یری‌ ده‌وڵه‌تی‌‌و كۆڕ‌و كۆمه‌ڵه‌ ئێرانی‌یه‌كان‌دا سه‌ر هه‌ڵ‌ده‌دا‌و ده‌چێته‌وه‌ پاش, مه‌سه‌له‌ی‌ وتووێژ له‌ نێوان نوێنه‌رانی‌ ده‌وڵه‌ت‌و ئۆپۆزیسیۆنی‌ كورد‌و, به‌تایبه‌تی‌ حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستان دایه‌. باشه‌ بێ‌په‌رده‌ش بگوترێ‌ كه‌ ئه‌مه‌ هه‌مووی‌ به‌رهه‌می‌ ئاژاوه‌یه‌كی‌ فكری‌یه‌ كه‌ ناوبه‌ناو سه‌رانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ له‌ نێو بیروڕای‌ گشتی‌ له‌ كوردستان‌و ده‌ره‌وه‌ بڵاوی‌ ده‌كه‌نه‌وه‌‌و به‌داخه‌وه‌ هێندێ‌ كه‌س‌و لایه‌نیش به‌ هه‌ر هۆ‌و مه‌به‌ستێك بێ‌ كۆمه‌گ به‌و گومان‌و دوودڵی‌ بڵاوبوونه‌وه‌یه‌ ده‌كه‌ن. له‌م ده‌رفه‌ته‌دا پێمان باشه‌ جارێكی‌ دیكه‌ هه‌م راستیی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ بووه‌‌و هه‌م هه‌ڵوێستی‌ ئوسوولیی‌ حیزبی‌ دیموكرات له‌و پێوه‌ندی‌یه‌دا دووپات بكه‌ینه‌وه‌:

له‌ پاش تیرۆری‌ خائینانه‌ی‌ دوكتور قاسملوو كه‌ راست به‌ ناوی‌ وتووێژ له‌ سه‌ر چاره‌سه‌ری‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كورد خرایه‌ داو, تا ئێستا چه‌ندین جار په‌یامی‌ كه‌سانێك یان ئۆرگانێك له‌ نێو ده‌سه‌ڵاتی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌دا به‌ حیزبی‌ دێموكرات گه‌یشتوون كه‌ پێشنیاری‌ وتووێژی‌ نهێنی‌یان كردوه‌. ئه‌و په‌یامانه‌ به‌ رێگای‌ جۆراوجۆر دا گه‌یشتوون. له‌ رێگای‌ هێندێ‌ كه‌سایه‌تیی‌ كوردی‌ ئێرانی‌‌و غه‌یری‌ ئێرانی‌یه‌وه‌‌وهێندێ‌ جاریش له‌ رێگای‌ كه‌سایه‌تی‌یه‌ خاریجی‌یه‌كان‌و ته‌نانه‌ت نوێنه‌رانی‌ حیزب‌و كۆڕ‌و كۆمه‌ڵه‌ بێگانه‌كانیشه‌وه‌.

وه‌ڵامی‌ حیزبی‌ دێموكرات بۆ هه‌مووی‌ ئه‌و په‌یامانه‌ ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ دوكتۆر قاسملووی‌ به‌ ناوی‌ وتووێژه‌وه‌ له‌ سه‌ر مێزی‌ به‌ناو وتووێژ تیرۆر كردوه‌. كه‌وابێ‌ شتێكی‌ ره‌وا‌و سروشتی‌یه‌ كه‌ حیزبی‌ دێموكرات باوه‌ڕ به‌و رێژیمه‌ نه‌كا‌و له‌گه‌ڵی‌ نه‌كه‌وێته‌ وتووێژی‌ نهێنی‌یه‌وه‌. به‌ڵام له‌گه‌ڵ‌ ئه‌و ئه‌زموونه‌ تاڵه‌ش كه‌ هه‌مانه‌, چونكه‌ باوه‌ڕمان به‌ چاره‌سه‌ری‌ ئاشتیخوازانه‌ی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كورد هه‌یه‌, ئێمه‌ حازرین به‌ ئاشكرا‌و به‌ ئاگاداریی‌ خه‌ڵك وتووێژ بكه‌ین, به‌مه‌رجی‌ له‌به‌رچاوگرتنی‌ هێندێ‌ پره‌نسیپ. وه‌ك ئه‌وه‌ كه‌ وتووێژ له‌گه‌ڵ‌ ته‌واوه‌تی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ بێ‌ نه‌ك قۆڵێك‌و ئۆرگانێك‌و وه‌زاره‌تێك, وتووێژ له‌سه‌ر داخوازه‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌یه‌كانی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان بێ‌, به‌ ئاگاداری‌‌و نێوبژیوانیی‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ خاریجی‌‌و به‌ پارێزگاریی‌ پۆلیسی‌ ئه‌و وڵاته‌ بێ‌, وتووێژكه‌ران له‌ هه‌ر دوولا به‌ ناسنامه‌ی‌ واقیعیی‌ خۆیانه‌وه‌ به‌شدار بن‌و, ئێعتیبارنامه‌یه‌كیان پێ‌ بێ‌ كه‌ سه‌ڵاحییه‌تیان بۆ وتووێژ ده‌ربخا.

سه‌رنج‌راكێش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ جارێكیان به‌ رواڵه‌ت هه‌مووی‌ ئه‌و پره‌نسیپانه‌ له‌ لایه‌ن نوێنه‌رانی‌ رێژیمه‌وه‌ قبووڵ‌ كران. كه‌چی‌ له‌ ئاخر ده‌قیقه‌دا به‌ هه‌ڵبه‌ستنی‌ هێندێ‌ داستانی‌ ناڕاست هه‌وڵیان دا زه‌ینی‌ دۆسته‌ نێوبژیوانه‌كه‌ بشێوێنن كه‌ گۆیا حیزبی‌ دێموكرات له‌ به‌ڵێنه‌كانی‌ پاشگه‌ز بۆته‌وه‌. به‌ خۆشی‌یه‌وه‌ ئه‌و دۆسته‌ له‌وه‌ وشیارتر بوو كه‌ فریوی‌ ئه‌و فێڵ‌‌و ته‌ڵه‌كه‌یه‌ بخوا‌و ناڕاستیی‌ كاربه‌ده‌ستانی‌ رێژیمی‌ به‌ ته‌واوی‌ بۆ ده‌ركه‌وت.

پوخته‌ی‌ قسه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ رێژیمی‌ ئێران نه‌ك هه‌ر باوه‌ڕی‌ به‌ مافی‌ كورد‌و چاره‌سه‌ری‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كورد له‌ ئێران نیه‌, به‌ڵكوو له‌ هه‌ر به‌شێكی‌ كوردستانیش شتێك بۆ كورد بكرێ‌ هه‌وڵ‌ ده‌دا چه‌تی‌ تێ‌بخا‌و تێكی‌ بدا. به‌و حاڵه‌ش ئێمه‌ وه‌ك پره‌نسیپ وتووێژ ره‌ت ناكه‌ینه‌وه‌. به‌ڵام به‌ ئاشكرا‌و به‌ هێندێك زه‌مانه‌تی‌ سیاسی‌‌و ئه‌خلاقی‌یه‌وه‌.

 

5ـ ئۆپۆزیسیۆنی‌ ئێران:

زۆر له‌مێژه‌ ئه‌م ئه‌سڵه‌ له‌لای‌ هه‌موو ئۆگرانی‌ ئاڵوگۆڕ له‌ ئێران سه‌لمێندراوه‌ كه‌ هۆی‌ بنه‌ڕه‌تیی‌ مانه‌وه‌ی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ له‌سه‌ر كورسیی‌ ده‌سه‌ڵات پێش ئه‌وه‌ی‌ هێز‌و توانا‌و پێگه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تیی‌ ئه‌م رێژیمه‌ بێ‌, لاوازی‌‌و په‌رش‌و بڵاویی‌ هێزه‌كانی‌ ئۆپۆزیسیۆنه‌. به‌جێیه‌ پێش ئه‌وه‌ی‌ له‌ كه‌م‌و كورتی‌یه‌كانی‌ كاری‌ ئۆپۆزیسیۆن بدوێین, دوو به‌شی‌ ئه‌سڵیی‌ ئۆپۆزیسیۆن, واته‌ به‌شی‌ نێوخۆیی‌‌و به‌شی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ لێك هه‌ڵاوێرین. كه‌ باسی‌ ئۆپۆزیسیۆنی‌ نێوخۆییش ده‌كه‌ین مه‌به‌ستمان ئۆپۆزیسیۆنی‌ نێوده‌سه‌ڵاتی‌ فه‌رمانڕه‌وا نیه‌, چونكه‌ له‌هه‌رحاڵ‌‌دا ئه‌ویش به‌شێكه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات‌و به‌به‌شی‌ خۆی‌ له‌ هه‌مووی‌ ئه‌و رۆژ ره‌شی‌یانه‌دا كه‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ به‌سه‌ر ئێران‌و ئێرانی‌یه‌كانی‌ هێناون به‌شدار‌و به‌رپرسه‌. مه‌به‌ست له‌ ئۆپۆزیسیۆنی‌ نێوخۆ ئه‌و به‌شه‌ له‌ خه‌ڵكی‌ وه‌زاڵه‌هاتووی‌ ئێرانه‌ كه‌ به‌شێوه‌ی‌ رێكخراو یان نارێكخراو "منظم و غیر منظم" به‌ دژی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ كۆنه‌په‌رستان راپه‌ڕیوه‌‌و به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ك بۆی‌ كرابێ‌ ناڕه‌زایی‌ كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵك‌و داخواز‌و ئامانجه‌ ره‌واكانیانی‌ ده‌ربڕیوه‌.

ئه‌گه‌ر به‌ چاوی‌ ئینسافه‌وه‌ له‌چاره‌كه‌ چه‌رخێك خه‌بات‌و به‌ربه‌ره‌كانیی‌ ئه‌م به‌شه‌ له‌ ئۆپۆزیسیۆن بڕوانین ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و ئاكامه‌ كه‌ سه‌ره‌ڕای‌ دژواریی‌ هه‌ل‌ومه‌رجه‌كه‌‌و قورسایی‌ به‌رپرسایه‌تی‌یه‌كه‌, ئۆپۆزیسیۆنی‌ نێوخۆ ئه‌ركه‌كانیی‌ به‌ باشی‌‌و سه‌ربه‌رزی‌ به‌جێ‌ گه‌یاندوه‌. هه‌ر ئه‌وه‌ كه‌ وه‌ك كێو به‌رامبه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ فه‌رمانڕه‌وا راوه‌ستاوه‌‌و حازر نه‌بووه‌ وڵات به‌جێ‌ بهێڵێ‌‌و مه‌یدان بۆ دیكتاتۆری‌ چۆڵ‌ بكا شانازی‌یه‌كی‌ گه‌وره‌یه‌ كه‌ بۆخۆی‌ تۆمار كردوه‌. له‌وه‌ش به‌ولاوه‌, ژنان‌و پیاوانی‌ شۆرشگێڕ, به‌تایبه‌تی‌ رووناكبیران‌و رۆژنامه‌نووسان‌و خوێندكاران‌و به‌گشتی‌ توێژی‌ لاو هه‌ر نرخێك بۆ ئازادی‌ پێویست بووبێ‌ به‌ روویه‌كی‌ ئاوه‌ڵاوه‌ داویانه‌‌و له‌ دانی‌ قوربانی‌ نه‌سڵه‌میونه‌وه‌. به‌رپرسایه‌تیی‌ یه‌كنه‌گرتنی‌ ئۆپۆزیسیۆنیش به‌ هیچ‌جۆر نابێ‌ بخرێته‌ سه‌ر شانی‌ ئه‌و به‌شه‌ له‌ ئۆپۆزیسیۆن. چونكه‌ له‌ سێبه‌ری‌ زه‌بر‌وزه‌نگ‌و سه‌ركوت‌دا نه‌ پێكهێنان‌و تێكۆشانی‌ حیزب‌و رێكخراوی‌ سیاسی‌ ئیمكانی‌ هه‌یه‌‌و نه‌ له‌وه‌ش زیاتر, رێكخستنی‌ وتووێژ‌و پێكهێنانی‌ سیمینار‌و كۆنفرانسی‌ هێز‌و كه‌سایه‌تی‌یه‌كان به‌ مه‌به‌ستی‌ گه‌یشتن به‌ پلاتفۆرمی‌ هاوبه‌ش له‌ توانا دایه‌.

به‌و پێیه‌ كه‌ باس له‌ ئۆپۆزیسیۆن ده‌كه‌ین, مه‌به‌ست ئۆپۆزیسیۆنی‌ ده‌ره‌وه‌, یان باشتر بڵێین ئه‌و به‌شه‌ له‌ رێكخراوه‌كانی‌ ئۆپۆزیسیۆنه‌ كه‌ تێكۆشانیان له‌ ئێران‌دا قه‌ده‌غه‌یه‌‌و رێبه‌رایه‌تی‌یه‌كه‌یان‌و ئیداره‌ی‌ كار‌وباری‌ ته‌شكیلاتی‌‌و ته‌بلیغاتی‌‌و . . . یان له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵاته‌. به‌داخه‌وه‌ ئه‌م به‌شه‌ له‌ ئۆپۆزیسیۆن كه‌ به‌ تێكڕا نوێنه‌رایه‌تیی‌ فكریی‌ به‌شێكی‌ زۆر له‌ كۆمه‌ڵی‌ ئێران ده‌كا, ئه‌زموونێكی‌ زۆر‌و مێژوویه‌كی‌ دوور‌و درێژی‌ له‌ خه‌بات‌و تێكۆشان‌دا هه‌یه‌, تا ئێره‌شی‌ له‌گه‌ڵ‌ بێ‌, په‌رش‌و بڵاو‌و یه‌كنه‌گرتوویه‌. دووری‌ له‌ مه‌یدانی‌ ئه‌سڵیی‌ خه‌بات‌و نه‌بوونی‌ پێوه‌ندیی‌ نیزیك‌و راسته‌‌وخۆ له‌گه‌ڵ‌ خه‌ڵك‌و هه‌ست پێنه‌كردنی‌ ئه‌و مه‌ترسی‌یه‌ كه‌ هه‌ڕه‌شه‌ له‌ ئێستا‌و دوارۆژی‌ هه‌مووان ده‌كا ده‌ستیان وه‌ده‌ستی‌ یه‌ك داوه‌‌و بوونه‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ كه‌ رێكخراوه‌كانی‌ موخالیفی‌ رێژیم له‌ ده‌ره‌وه‌ هه‌وڵێكی‌ جیددی‌ بۆ لێك نیزیك بوونه‌وه‌ نه‌ده‌ن.

دوو سێ‌ ساڵێكه‌ وه‌زعه‌كه‌ گۆڕانی‌ به‌سه‌ردا هاتوه‌. هه‌موولا هه‌ست به‌ پێویستیی‌ پێكهێنانی‌ به‌ره‌یه‌ك یان ئیئتلافێك له‌ هێزه‌كانی‌ ئۆپۆزیسیۆنی‌ دێموكرات‌و نیشتمانپه‌روه‌ر ده‌كه‌ن. پێش ئه‌و ماوه‌یه‌ش‌و ده‌توانین بڵێین له‌ دوا ده‌یه‌ی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوو به‌م‌لاوه‌ پێكهه‌ڵپڕژان‌و شه‌ڕه‌ قه‌ڵه‌م له‌ نێو حیزب‌و رێكخراوه‌ ئێرانی‌یه‌كان‌دا كه‌م ببۆوه‌‌و ئه‌گه‌ر یه‌ك دوو رێكخراوێكی‌ نامه‌سئوولی‌ لـێ‌ده‌ركه‌ین, كه‌متر رێكخراوێك هێرش بۆسه‌ر حیزب‌و رێكخراوه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ به‌ "ئه‌ركی‌ شۆرشگێرانه‌!!" ی‌ خۆی‌ زانیوه‌. له‌گه‌ڵ‌ ئه‌و دیارده‌ تازه‌یه‌‌و له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ش كه‌ چه‌ندین كۆڕ‌و كۆبوونه‌وه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ رێككه‌وتنێكی‌ ئوسوولی‌ له‌ سه‌ر به‌رنامه‌یه‌كی‌ هاوبه‌ش پێك هاتوون, هێشتا ئۆپۆزیسیۆنی‌ ئێران تا گه‌یشتن به‌ یه‌كگرتن (به‌داخه‌وه‌) وا دیاره‌ رێگایه‌كی‌ زۆری‌ له‌ پێشه‌.

هۆی‌ سه‌رنه‌كه‌وتنی‌ هه‌وڵه‌كان بۆ گه‌یشتن به‌ پلاتفۆرمێكی‌ هاوبه‌ش به‌ باوه‌ڕی‌ ئێمه‌ له‌ چه‌ند شت‌دا پوخته‌ ده‌بێته‌وه‌. یه‌كه‌م ئه‌وه‌ كه‌ هه‌ریه‌ك یان هه‌ر ده‌سته‌یه‌ك له‌ حیزب‌و رێكخراو‌و گرووپه‌كانی‌ ئۆپۆزیسیۆن له‌ هه‌وڵی‌ ئه‌وه‌دان ته‌نیا هاوبیرانی‌ خۆیان كۆبكه‌نه‌وه‌‌و هه‌وڵ‌ ناده‌ن له‌گه‌ڵ‌ جیابیره‌كانیش له‌سه‌ر هێندێ‌ ئامانجی‌ گرنگ‌و گشتی‌ كه‌ په‌سندی‌ هه‌مووانن یه‌ك بگرن. دووهه‌م ئه‌وه‌ كه‌ زۆر له‌ هێزه‌كانی‌ ئۆپۆزیسیۆن له‌سه‌ر هێندێ‌ مه‌سه‌له‌ی‌ زۆر گرنگی‌ وه‌ك جۆراوجۆریی‌ پێكهاته‌ی‌ كۆمه‌ڵی‌ ئێران, ناواقیعی‌ بیرده‌كه‌نه‌وه‌‌و بۆچوونیان بۆ ئێرانی‌ دوارۆژیش هه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌تا ئێستا بووه‌‌و هه‌ر ئه‌و سیستمه‌ به‌ دڵخواز ده‌زانن كه‌ دوو رێژیمی‌ شاهنشاهی‌‌و ئیسلامی‌ ئێرانیان پێ‌ ئیداره‌ كردوه‌. سێیه‌م شت بۆچوونێكی‌ دژی‌ حیزبی‌‌و دژی‌ رێكخراوه‌یی‌یه‌ كه‌ به‌ نادروستی‌ له‌نێو هێندێ‌ له‌ كه‌سایه‌تی‌یه‌ سیاسی‌یه‌كان‌دا په‌یدا بووه‌. ئه‌وان پێیان وایه‌ به‌ره‌ یان ئیئتلافێك كه‌ ده‌بێ‌ دروست بێ‌, ته‌نیا ده‌بێ‌ شه‌خسییه‌ته‌كان بگرێته‌خۆی‌‌و هه‌قی‌ نیه‌ حیزب‌و رێكخراوه‌كان وه‌ربگرێ‌. ته‌نانه‌ت له‌و كاتانه‌ش‌دا كه‌ رێبه‌رانی‌ رێكخراوێك بۆ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی‌ هاوبه‌ش بانگهێشتن ده‌كه‌ن, پێ‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ داده‌گرن كه‌ ده‌بێ‌ وه‌ك كه‌سایه‌تی‌ به‌شدار بن, نه‌ك وه‌ك نوێنه‌رانی‌ حیزب‌و رێكخراو. روون نیه‌ جه‌بهه‌یه‌ك كه‌ بۆ وێنه‌ له‌ هه‌زار شه‌خسییه‌ت پێك هاتوه‌ چۆن كاره‌كانی‌ به‌ڕێوه‌ ده‌با‌و هه‌ركام له‌و كه‌سایه‌تی‌یانه‌ چه‌نده‌ هێزی‌ ئینسانی‌‌و ئیمكانانی‌ ماڵی‌ بۆ كار‌وباری‌ خه‌باتی‌ هاوبه‌ش ده‌توانن دابین بكه‌ن.

به‌ هه‌مووی‌ ئه‌وانه‌وه‌, فه‌زایه‌كی‌ كه‌ پێك هاتوه‌ جێگای‌ هومێده‌‌و ده‌بێ‌ كه‌ڵكی‌ لـێ‌وه‌رگیرێ‌. حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران كه‌ هه‌میشه‌ یه‌كێك له‌ ئاڵاهه‌ڵگرانی‌ یه‌كیه‌تیی‌ نێوان هێزه‌كانی‌ ئۆپۆزیسیۆنی‌ ئێران بووه‌ ده‌بێ‌ زیاتر له‌خۆی‌ مایه‌ دابنێ‌‌و له‌ پێوه‌ندیی‌ دۆستانه‌ی‌ خۆی‌ له‌گه‌ڵ‌ زۆربه‌ی‌ حیزب‌و رێكخراوه‌ ئێرانی‌یه‌كان, بۆ لێك نیزیكخستنه‌وه‌یان كه‌ڵك وه‌ربگرێ‌. ئێمه‌ پێمان وایه‌ خاڵی‌ هاوبه‌ش له‌ نێوان هێزه‌كانی‌ ئۆپۆزیسیۆن‌دا زۆرن‌و رێككه‌وتن له‌ سه‌ر ئه‌و خاڵانه‌ش به‌ته‌واوی‌ مومكینه‌. پێویستیی‌ گۆڕینی‌ رێژیمی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌, دابینكردنی‌ دێموكراسی‌‌و ئازادی‌, پاراستنی‌ مافی‌ مرۆڤ, دابینكردنی‌ مافی‌ نه‌ته‌وایه‌تیی‌ گه‌لانی‌ به‌شخوراوی‌ ئێران, ئازه‌ربایجانی‌, كورد, به‌لووچ, توركمه‌ن‌و عه‌ره‌ب له‌ رێگای‌ فیدرالیزه‌ كردنی‌ ئێرانه‌وه‌ له‌سه‌ر بناخه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌, مێژوویی‌, جوغرافیایی‌, جیایی‌ دین‌و ئیدئۆلۆژی‌ له‌ ده‌وڵه‌ت‌و به‌رامبه‌ریی‌ ته‌واوی‌ مافه‌كانی‌ ژن‌و پیاو به‌شێك له‌و خاڵه‌ هاوبه‌شانه‌ن كه‌ هیچ رێكخراوێكی‌ ئازاد‌و دێموكرات ناتوانێ‌ خۆیان لـێ‌ لادا‌و ته‌نانه‌ت به‌كه‌میان بگرێ‌.

لێره‌دا هه‌ڵوێستی‌ هه‌میشه‌یی‌ حیزبی‌ دێموكرات دووپات ده‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ به‌ دڵه‌وه‌ ئۆگری‌ پێكهێنانی‌ به‌ره‌, یان ئیئتلافێك له‌ نێو هێزه‌كانی‌ ئۆپۆزیسیۆنی‌ دێموكرات‌و پێشكه‌وتنخوازی‌ ئێران داین‌و بۆ گه‌یشتن به‌و ئامانجه‌ ئاماده‌ی‌ هاوكاری‌‌و هه‌نگاو رێكخستن له‌گه‌ڵ‌ هێزه‌ دێموكرات‌و وڵاتپارێزه‌كانین. هه‌ر له‌و كاته‌دا كه‌ نامانه‌وێ‌ به‌رنامه‌ی‌ حیزبی‌ دێموكرات ببێته‌ به‌رنامه‌ی‌ هاوبه‌ش, ئاماده‌ نیین بچینه‌ نێو به‌ره‌یه‌ك كه‌ پره‌نسیپه‌ گشتی‌یه‌كانمان به‌ تایبه‌تی‌ دابینكردنی‌ دێموكراسی‌‌و مافی‌ دیاریكردنی‌ چاره‌نووسی‌ گه‌لانی‌ زۆرلێكراوی‌ له‌ به‌رنامه‌ی‌ خۆی‌دا نه‌گونجاندبێ‌. سه‌ره‌نجام هه‌ر هاوپه‌یمانه‌تی‌یه‌ك دروست بێ‌ ده‌بێ‌ ستراتیژی‌ بێت‌و تا وه‌دیهێنانی‌ به‌رنامه‌كه‌ی‌ پابه‌ندی‌ واده‌‌و به‌ڵێنه‌كانی‌ بێ‌, نه‌ك له‌ ژێر په‌رده‌ی‌ ریفراندۆم‌و ده‌نگی‌ ئازادی‌ خه‌ڵك‌دا واز له‌ په‌یمان‌و به‌ڵێنه‌كانی‌ بێنێ‌.

 

6ـ مه‌سه‌له‌ی‌ كورد:

خه‌باتی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان له‌ هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌دا كه‌ كوردستانیان به‌سه‌ردا دابه‌ش كراوه‌ هه‌نگاوی‌ زۆری‌ به‌ره‌و پێش هاویشتوه‌. دیارده‌ی‌ كۆچ بۆ وڵاتان له‌لایه‌ك‌و په‌ره‌ئه‌ستاندن‌و پێشكه‌وتنی‌ ئامرازه‌كانی‌ پێوه‌ندی‌, خه‌باتی‌ كوردی‌ له‌ چوارچێوه‌ی‌ ته‌سكی‌ چواروڵاتی‌ كوردنشین ترازاندوه‌‌و به‌ دنیای‌ ناساندوه‌, ئێستا ده‌كرێ‌ بڵێین به‌كرده‌وه‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كورد بۆته‌ مه‌سه‌له‌ی‌ به‌شێك له‌ دانیشتووانی‌ زۆر وڵاتی‌ پێشكه‌وتووی‌ سه‌نعه‌تی‌ به‌ تایبه‌ت له‌ ئه‌مریكاو ئورووپا‌و كانادا‌و ئوسترالیاش. به‌م جۆره‌ كێشه‌ی‌ كورد قۆناغێكی‌ گرنگی‌ له‌ ناساندن‌و سه‌لماندنی‌ خۆی‌دا بڕیوه‌‌و خه‌ڵكێكی‌ زۆری‌ له‌ چوارقوژبنی‌ جیهان‌دا له‌گه‌ڵ‌ خۆی‌ ئاشنا كردوه‌. له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی‌ به‌داخه‌وه‌ تا ئێستا ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ وه‌ك مه‌سه‌له‌ی‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كی‌ بێ‌ده‌وڵه‌ت سه‌یر ده‌كرێ‌, به‌ڵام به‌ جۆرێك له‌ دنیادا ناسراوه‌ كه‌ له‌ هیچ كوێ‌ نائاشنا‌و نامۆ نیه‌‌و ته‌نانه‌ت ده‌وڵه‌ته‌كانیش ناتوانن خۆ له‌ ئاستی‌دا گێل بكه‌ن.

وشیاریی‌ سیاسی‌ له‌ هه‌موو به‌شه‌كانی‌ كوردستان‌دا گه‌یوه‌ته‌ پله‌یه‌كی‌ به‌رزتر له‌ هه‌موو ده‌ورانێكی‌ پێشتر‌و خه‌باتی‌ به‌كرده‌وه‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی‌ ماف‌و ئازادی‌یه‌كانیش قۆناغێكی‌ پێشكه‌وتووتری‌ بڕیوه‌. ده‌كرێ‌ بڵێین له‌ مێژووی‌ وڵاتانی‌ كوردنشین‌دا قه‌ت وه‌ك ئێستا رێ‌ نه‌كه‌وتوه‌ كه‌ خه‌باتی‌ گه‌لی‌ كورد هاوكات له‌ چه‌ند به‌شی‌ كوردستان‌دا له‌گه‌شه‌‌و پێشكه‌وتن‌دا بێ‌. ئێستا چواریه‌كه‌ چه‌رخێكه‌ كه‌ ئه‌و خه‌باته‌ له‌سێ‌ به‌شی‌ بنه‌ڕه‌تی‌‌و گرنگی‌ كوردستان‌دا, له‌ توركیه‌‌و ئێران‌و عێراق له‌ حاڵه‌تێكی‌ ئاكتیڤ‌و زیندوو دایه‌‌و له‌ سووریه‌ش هه‌رچه‌ند نه‌گه‌یشتۆته‌ راده‌ی‌ سێ‌به‌شه‌كه‌ی‌ دیكه‌, به‌ڵام بێداری‌‌و وشیاریی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ له‌ پله‌یه‌كی‌ به‌رزدایه‌.

له‌ كوردستانی‌ عێراق كه‌ له‌ سه‌ده‌ی‌ بیسته‌م‌دا به‌گشتی‌ هه‌میشه‌ له‌ حاڵی‌ سه‌رهه‌ڵدان‌و خه‌باتی‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌دا بووه‌ له‌ ئاكامی‌ هه‌وڵ‌‌و خه‌باتی‌ ده‌یان ساڵه‌‌و وشیاریی‌ هێزه‌ سیاسی‌یه‌كانی‌ كورد‌و هه‌روه‌ها هۆی‌ یارمه‌تیده‌ری‌ ده‌ره‌كی‌دا, ماوه‌ی‌ 13 ساڵه‌ حكوومه‌تێكی‌ كوردی‌ دامه‌زراوه‌‌و گه‌لی‌ كورد له‌ عێراق بۆخۆی‌ به‌ سه‌ر به‌شێكی‌ نیشتمانه‌كه‌ی‌دا حكوومه‌ت ده‌كا. خه‌ڵكی‌ ئه‌و به‌شه‌ له‌ كوردستان‌و هێزه‌ سیاسی‌یه‌كانیان به‌ تایبه‌تی‌ دوو هێزی‌ سه‌ره‌كی‌: پارتی‌ دێموكراتی‌ كوردستان‌و یه‌كیه‌تیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان له‌و ماوه‌یه‌دا به‌ لێوه‌شاوه‌یی‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ كاروباری‌ حكوومه‌تی‌یان گرتۆته‌ ده‌ست‌و به‌ دامه‌زراندنی‌ سیستمێكی‌ باشی‌ ئیداری‌‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ به‌ دنیایان نیشان داوه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر كورد ده‌ره‌تانی‌ بۆ بڕه‌خسێ‌ بۆخۆی‌ ئیداره‌ی‌ خۆی‌ بكا, ئه‌و لێوه‌شاوه‌یی‌یه‌ی‌ تێدایه‌‌و هیچی‌ له‌ گه‌لانی‌ دیكه‌ی‌ ناوچه‌كه‌ كه‌م نیه‌.

پاش رووخانی‌ حكوومه‌تی‌ "صدام حسین" له‌ عێراقیش له‌ رۆژی‌ هه‌شتی‌ مارسی‌ 2004دا "قانوونی‌ ئیداره‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌ عێراق بۆ قۆناخی‌ گوازتنه‌وه‌" له‌ ئه‌نجومه‌نی‌ فه‌رمانڕه‌وایی‌ ئه‌م وڵاته‌دا په‌سند كرا كه‌ سیستمی‌ فیدراڵیی‌ بۆ عێراق په‌سند كردو حكوومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ به‌ هه‌رسێ‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ئیجرایی‌‌و قه‌زایی‌‌و قانوون دانانه‌وه‌ به‌ ره‌سمی‌ ناسی‌. هه‌رچه‌ند ناوچه‌ی‌ ژێرده‌سه‌ڵاتی‌ ئه‌م حكوومه‌ته‌ به‌ره‌سمی‌ ناسراوه‌, ته‌واوی‌ ناوچه‌ كوردنشینه‌كانی‌ عێراق ناگرێته‌ خۆی‌‌و ئه‌گه‌رچی‌ هێشتا بۆ په‌سندكرانی‌ ئه‌و سیستمه‌ حكوومه‌تی‌یه‌ له‌ قانوونی‌ ئه‌ساسیی‌ هه‌میشه‌یی‌ عێراق‌دا كارێكی‌ زۆر له‌پێش دایه‌, به‌ڵام به‌ هه‌موو حیسابێك به‌ گه‌وره‌ترین ده‌سكه‌وتی‌ خه‌باتی‌ گه‌لی‌ كورد له‌ سه‌رتاسه‌ری‌ مێژووی‌ ئه‌م گه‌له‌دا ده‌ژمێردرێ‌‌. هه‌ربۆیه‌ به‌جێیه‌ لێره‌دا جارێكی‌ دیكه‌ ده‌ستخۆشی‌ به‌ خه‌باتگێڕان‌و رێبه‌رانی‌ كورد بڵێین‌و پیرۆزبایی‌ له‌ خه‌ڵكی‌ ئه‌و به‌شه‌ی‌ كوردستان بكه‌ین.

ده‌رچوونی‌ قانوونی‌ ئیداره‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌ عێراق هه‌م له‌نێو كوردان‌و هه‌م له‌لای‌ دوژمنانی‌ ئازادی‌‌و به‌خته‌وه‌ریی‌ كوردان ده‌نگدانه‌وه‌ی‌ خۆی‌ هه‌بوو. له‌ ئێران‌و توركیه‌‌و سووریه‌‌و له‌ هه‌ر شوێنێكی‌ كوردی‌ لـێ‌ده‌ژی‌ رێوڕه‌سمی‌ شادی‌‌و شایی‌‌و پیرۆزبایی‌ وه‌ڕێ‌ كه‌وت‌و وشیاریی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ به‌بارته‌قای‌ هه‌ستی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ خۆی‌ نواند. له‌ولاشه‌وه‌ ناحه‌زانی‌ كورد‌و مافه‌ره‌واكانی‌ یه‌كده‌ست‌و هاوكات كه‌وتنه‌ سه‌ركوت‌و كوشت‌و كوشتاری‌ رۆڵه‌كانی‌ گه‌لی‌ كورد. له‌ كوردستانی‌ ئێران به‌سه‌دان كه‌س گیران‌و ره‌وانه‌ی‌ زیندان كران‌و چه‌ندین كه‌سیش له‌ خۆپیشاندانه‌كان‌دا ته‌قه‌یان لـێ‌كرا‌و بریندار بوون. به‌ڵام سه‌ركوتی‌ زیاتر له‌ ناوچه‌ كوردنشینه‌كانی‌ سووریه‌ به‌ تایبه‌تی‌ له‌ قامیشلی‌ بوو كه‌ له‌وێ‌ به‌ ده‌یان كورد كوژران‌و به‌ سه‌دانی‌ دیكه‌ش بریندار بوون, یان گیران‌و ره‌وانه‌ی‌ سیاچاڵه‌كان كران. ئه‌م رووداوه‌ جارێكی‌ دیكه‌ سه‌لماندی‌ كه‌ كورد یه‌ك نه‌ته‌وه‌یه‌‌و دابه‌شكردنی‌ ئیستیعماریی‌ كوردستان هیچی‌ له‌و راستی‌یه‌ كه‌م نه‌كردۆته‌وه‌.

چوونه‌ سه‌ری‌ وشیاریی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ له‌نێو كۆمه‌ڵانی‌ گه‌لی‌ كورددا له‌لایه‌ك‌و ناسرانی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ كورد‌و داخوازه‌ ره‌واكانی‌ له‌لای‌ به‌شێكی‌ گه‌وره‌ له‌ بیر‌وڕای‌ گشتیی‌ جیهانی‌‌و كۆڕ‌وكۆمه‌ڵه‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌یه‌كان له‌لای‌ دیكه‌, ئه‌و هیوایه‌ به‌هێز ده‌كه‌ن كه‌ ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ زیاتر به‌ره‌وپێش بچێ‌‌و به‌زوویی‌ جێگای‌ خۆی‌ له‌ لێكدانه‌وه‌ی‌ هێزه‌ ناوچه‌یی‌‌و نێونه‌ته‌وه‌یی‌یه‌كان‌دا بكاته‌وه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌ركی‌ هێزه‌ سیاسی‌یه‌كانی‌ كورد قورس‌تر ده‌كا‌و لێیان ده‌خوازێ‌ چ له‌ یه‌ك یه‌كی‌ پارچه‌كانی‌ كوردستان‌و چ له‌ راده‌ی‌ سه‌رانسه‌ریی‌ كوردستان‌دا پتر لێك نیزیك بنه‌وه‌‌و زیاتر هاوكاریی‌ یه‌كتر بكه‌ن‌و له‌باری‌ سیاسی‌یه‌وه‌ هه‌نگاوه‌كانیان رێك بخه‌ن.

 

ـ كوردستانی‌ ئێران

كوردستانی‌ ئێران یه‌كێك له‌ ناوچه‌ هه‌ره‌ له‌ دواكه‌توویی‌دا راگیراوه‌كانی‌ ئێرانه‌. له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتداره‌تیی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌دا نه‌ ته‌نیا هیچ هه‌نگاوێك بۆ قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌م دواكه‌وتوویه‌ی‌ هه‌ڵ‌نه‌گیراوه‌, به‌ڵكوو به‌ پێی‌ سیاسه‌تی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ له‌ دواكه‌وتوویی‌ راگیرانه‌كه‌ی‌ زیاتر په‌ره‌ی‌ پێ‌دراوه‌‌و فه‌رق‌و جیاوازیدانان له‌نێوان ناوچه‌ كوردنشینه‌كان‌و ناوچه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ ئێران‌دا زیاتر بووه‌. له‌باری‌ ئابووری‌یه‌وه‌ سه‌رمایه‌گوزاریی‌ گه‌وره‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌‌و دامه‌زرانی‌ كارخانه‌‌و ناوه‌نده‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌كان له‌ كوردستان به‌رچاو ناكه‌ون‌و ته‌نانه‌ت رێگا به‌ سه‌رمایه‌گوزاری‌ گه‌وره‌ له‌لایه‌ن خودی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستانیشه‌وه‌ له‌ ناوچه‌ كوردنشینه‌كان نادرێ‌. بۆیه‌ بێكاری‌‌و نه‌داری‌یه‌كی‌ به‌رچاو به‌رۆكی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستانی‌ گرتوه‌‌و به‌شێكی‌ به‌رچاو له‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان ناچارن بۆ په‌یداكردنی‌ كار‌و وه‌ده‌ستهێنانی‌ لانی‌كه‌می‌ بژیوی‌ بنه‌ماڵه‌كانیان روو بكه‌نه‌ شار‌و شوێنه‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ كوردستان یان په‌نا بۆ كاری‌ تاقه‌ت پروكێن‌و پڕمه‌ترسی‌ به‌رن.

له‌ زۆربه‌ی‌ ناوچه‌كان به‌تایبه‌ت ناوچه‌ سنووری‌یه‌كان رۆژ نیه‌ كه‌ كاسبكاران‌و كوڵبه‌ره‌كان نه‌كه‌ونه‌ به‌ر هێرشی‌ هێزه‌كانی‌ رێژیم‌و ژماره‌یه‌كیان لـێ‌ نه‌كوژرێن یان نه‌گیرێن‌و زیندانی‌ نه‌كرێن‌و سه‌رمایه‌‌و ده‌ست‌مایه‌ی‌ ژیانیان به‌تاڵان نه‌چێ‌. مین‌ڕێژكردنی‌ مووچه‌‌و مه‌زرا‌و كێڵگه‌كانی‌ كوردستان به‌رده‌وام قوربانی‌ له‌ رۆڵه‌كانی‌ گه‌لی‌ كورد وه‌رگرێ‌‌و هیچ ناوه‌ند‌و ئورگانێكی‌ ده‌وڵه‌تیش له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌م وه‌زعه‌‌و هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ مینه‌ چێنراوه‌كان‌دا خۆ به‌ به‌رپرس نازانێ‌.

كوردستان هه‌ر به‌ چاوی‌ ئه‌منییه‌تی‌یه‌وه‌ له‌لایه‌ن رێژیمه‌وه‌ سه‌یر ده‌كرێ‌‌و فشار بۆ سه‌ر خه‌ڵك رۆژ به‌ رۆژ زیاتر ده‌بی‌, هێزی‌ پتری‌ لـێ‌ مۆڵ‌ ده‌درێ‌‌و پیلانی‌ جۆراوجۆر له‌ دژی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان به‌ڕێوه‌ده‌چن. په‌ره‌گرتنی‌ ئیعتیاد‌و بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ مه‌واددی‌ موخه‌ددیر له‌لایه‌ن ده‌زگا سه‌ركوتكه‌ره‌كانی‌ رێژیمه‌وه‌ یه‌كێك له‌و پیلانانه‌یه‌ كه‌ بۆ لێكپچڕانی‌ شیرازه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تیی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان به‌ڕێوه‌ ده‌چن, دووبه‌ره‌كی‌ نانه‌وه‌‌و ئاژاوه‌سازكردن له‌نێوان خه‌ڵك به‌تایبه‌ت له‌و ناوچانه‌ی‌ كه‌ په‌یره‌وانی‌ مه‌زهه‌به‌ جۆراوجۆره‌كان یا رۆڵه‌كانی‌ سه‌ر به‌ گه‌لانی‌ دیكه‌ی‌ ئێرانی‌ لـێ‌ ده‌ژین, پیلانێكی‌ دیكه‌ی‌ رێژیمه‌ كه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌چێ‌.

ئه‌گه‌رچی‌ كوردستانی‌ ئێران ته‌نانه‌ت به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ‌ ناوچه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ ئێرانیش كه‌متر له‌ هه‌مووان ده‌ره‌تانی‌ پێكهێنان‌و تێكۆشانی‌ حیزب‌و رێكخراوی‌ سیاسیی‌ بۆ ره‌خساوه‌, ئاگایی‌ سیاسی‌‌و وشیاریی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ له‌م به‌شه‌ی‌ كوردستان‌دا له‌ ئاستێكی‌ به‌رز دایه‌. هه‌ر بۆیه‌ له‌گه‌ڵ‌ ره‌خسانی‌ چووكترین ده‌رفه‌ت بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بیروباوه‌ڕ‌و به‌تایبه‌تی‌ چالاكی‌ له‌ بواری‌ ئه‌ده‌بی‌دا رووناكبیرانی‌ كورد قۆڵـی‌ هیممه‌تیان لـێ‌ هه‌ڵ‌ماڵیوه‌‌و وه‌ك پێشبڕكه‌ له‌گه‌ڵ‌ زه‌مان بكه‌ن رێگای‌ مانگ‌و ساڵیان به‌ رۆژ‌و حه‌وتوو بڕیوه‌. ئه‌و بزووتنه‌وه‌ فه‌رهه‌نگی‌یه‌ی‌ به‌ تایبه‌تی‌ له‌ ده‌ پازده‌ ساڵـی‌ دوایی‌دا له‌م به‌شه‌ی‌ كوردستان سه‌ری‌ هه‌ڵ‌داوه‌, به‌ خێرایی‌یه‌ك په‌ره‌ی‌ گرتوه‌‌و چۆته‌ پێش كه‌ سه‌رنج‌و ته‌نانه‌ت رێز‌و ئافه‌رینی‌ رووناكبیران‌و نووسه‌ران‌و شاعیرانی‌ كوردی‌ له‌ هه‌موو جێگایه‌ك‌و به‌ تایبه‌تی‌ له‌ كوردستانی‌ عێراق كه‌ رابردوویه‌كی‌ دوور‌ودرێژ‌و پڕده‌سكه‌وتی‌ له‌ خزمه‌تی‌ زمان‌و ئه‌ده‌بیاتی‌ كوردی‌دا هه‌یه‌, بۆ لای‌ خۆی‌ راكێشاوه‌.

به‌ شانازی‌یه‌وه‌ ده‌بێ‌ بگوترێ‌ ئه‌ده‌بیاتی‌ كوردی‌ له‌ كوردستانی‌ ئێران له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌ژێر چاوه‌دێری‌‌و سانسۆری‌ ده‌زگا پۆلیسی‌یه‌كانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ دایه‌, ئه‌وه‌نده‌ پاك‌و سه‌ربه‌رز‌و رووسووره‌ كه‌ سه‌ری‌ كوردی‌ پێ‌ به‌رز بێته‌وه‌. كه‌متر رێ‌ كه‌وتووه‌ نووسین له‌ سێبه‌ری‌ دیكتاتۆری‌دا‌و له‌وه‌ش زیاتر ده‌ركردنی‌ رۆژنامه‌‌و گۆڤاری‌ سه‌ربه‌خۆ بتوانێ‌ بێ‌دانی‌ باج دنیای‌ رووناك ببینێ‌‌و زۆرجار دیومانه‌ فۆرمی‌ یه‌كه‌می‌ گۆڤارێكی‌ نیوه‌ده‌وڵه‌تی‌ بۆ پێهه‌ڵڵاگوتنی‌ به‌ژن‌و باڵا‌و ره‌وشته‌ به‌رزه‌كانی‌!! دیكتاتۆر ته‌رخان كراوه‌. به‌ڵام قه‌ڵه‌مه‌ ئازا‌و نه‌ترسه‌كانی‌ كوردی‌ ئێران هه‌رگیز رێگایان نه‌داوه‌ دیكتاتۆری‌‌و كۆنه‌په‌رستی‌ سه‌ریان پێ‌ نه‌وی‌ بكا‌و به‌ قه‌ولـی‌ مه‌سه‌لی‌ به‌ناوبانگ "شكاون به‌ڵام نه‌چه‌ماون.

رووناكبیرانی‌ كورد زیره‌كانه‌ زۆر رێگا‌و شێوه‌ی‌ تازه‌یان بۆ ده‌ربڕینی‌ هه‌ستی‌ ده‌روونیی‌ خۆیان دیتوونه‌وه‌‌و به‌تایبه‌تی‌ له‌ ده‌رفه‌تی‌ تێكه‌ڵاوی‌ له‌گه‌ڵ‌ رووناكبیران‌و نووسه‌رانی‌ كوردی‌ عێراق ئه‌وپه‌ڕی‌ كه‌لكیان وه‌رگرتوه‌, زۆر له‌ به‌رهه‌مه‌ فكری‌یه‌كانی‌ خۆیان له‌و به‌شه‌ی‌ كوردستان‌دا بڵاوكردۆته‌وه‌‌و بۆ هاوپێوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ‌ كوردی‌ عێراق له‌ بیره‌وه‌ریی‌ كاره‌ساته‌كانی‌ كوشتار‌و ئه‌نفال‌و بۆمبارانی‌ شیمیایی‌دا ریزه‌ رێ‌‌و ره‌سمێكیان له‌ شاره‌كانی‌ كوردستانی‌ ئێران‌و له‌ زانستگه‌كانی‌ تاران‌و شاره‌ گه‌وره‌كانی‌ دیكه‌ رێك خستوه‌ كه‌ له‌وان‌دا هاوكات له‌گه‌ڵ‌ ده‌ربڕینی‌ هاوده‌ردی‌‌و هاوپێوه‌ندی‌ بۆ كوردی‌ عێراق, مه‌ینه‌ته‌كانی‌ كوردی‌ ئێرانیشیان له‌ ئیما‌و ئیشاره‌ی‌ ناسك‌و وه‌ستایانه‌ی‌ ئه‌ده‌بی‌‌و شێعری‌دا نیشان داوه‌.

به‌ چه‌شنێكی‌ گشتی‌ كوردستانی‌ ئێران له‌ به‌ربه‌ره‌كانیی‌ دیكتاتۆریی‌ مه‌زهه‌بی‌دا هه‌موو كاتێك نموونه‌ بووه‌‌و كۆنه‌په‌رستی‌ هیچ‌كات نه‌ی‌توانیوه‌ ده‌نگی‌ ئازادیخوازی‌ له‌م به‌شه‌ی‌ وڵات‌دا كپ بكا, یان به‌رنامه‌‌و سیاسه‌ت‌و بڕیاره‌ دژی‌ گه‌لی‌یه‌كانی‌ جێبه‌جێ‌ بكا. نیزیك به‌ چاره‌كه‌ سه‌ده‌یه‌ك به‌ره‌نگاری‌ به‌ دژی‌ دڕندانه‌ترین په‌لاماری‌ نیزامی‌‌و ئابووریی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ شاهیدێكی‌ زیندووی‌ خۆڕاگری‌‌و ئازایه‌تیی‌ رۆڵه‌كانی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستانه‌.

 

7ـ حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران,

نفووز, هه‌ڵوێسته‌كان, ئه‌ركه‌كان:

نیزیك به‌ شه‌ست ساڵه‌ حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران له‌ پێناوی‌ وه‌دیهێنانی‌ ئامانجه‌كانی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان‌دا خه‌بات ده‌كا. له‌و ماوه‌یه‌دا ئه‌م حیزبه‌ به‌ هه‌زاران ئه‌ندامی‌ له‌ رێگای‌ پرشانازیی‌ تێكۆشانی‌ رزگاریخوازانه‌دا شه‌هید بوون‌و به‌ ده‌یان هه‌زاری‌ دیكه‌ی‌ تووشی‌ زیندان‌و دوورخرانه‌وه‌‌و ئاواره‌یی‌ هاتوون. هه‌مووی‌ ئه‌مانه‌ له‌لایه‌ك ئه‌م حیزبه‌یان له‌ خه‌باتی‌ خۆی‌دا كاركوشته‌تر‌و كارامه‌تر كردوه‌‌و له‌لای‌ دیكه‌ رێز‌و خۆشه‌ویستیی‌ ئه‌ویان له‌ نێو كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵك‌دا بردۆته‌ سه‌رێ‌. بێ‌ له‌ خۆبایی‌ بوون ده‌ڵێین كه‌متر حیزبێكی‌ كوردستانی‌ یان ئێرانی‌ هه‌ڵ‌كه‌وتوه‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌ حیزبی‌ دێموكرات له‌لای‌ خه‌ڵكی‌ خۆی‌ ناسراو, خۆشه‌ویست‌و جێگای‌ پشتیوانی‌ بێ‌. ئه‌م راستی‌یه‌ هه‌م له‌ چه‌ند ده‌رفه‌تی‌ كه‌می‌ هه‌ڵبژاردنی‌ گشتی‌دا كه‌ خه‌ڵك ده‌ره‌تانی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ئازادیان هه‌بووه‌, ده‌ركه‌وتوه‌‌و هه‌میش له‌ بیروبۆچوون‌و ده‌ربڕینی‌ چین‌و توێژه‌كانی‌ كۆمه‌ڵ‌دا بۆ هه‌موو چاوه‌دێرێكی‌ بێ‌لایه‌ن به‌ ئاشكرا ده‌رده‌كه‌وێ‌.

ئێستا كه‌ له‌ ده‌روازه‌ی‌ په‌نجا‌و نۆیه‌مین ساڵڕۆژی‌ دامه‌زرانی‌ حیزبی‌ دێموكرات‌ داین ئه‌م حیزبه‌ له‌ یه‌كێك له‌ سه‌رفه‌سڵه‌ ناسك به‌ڵام زێڕینه‌كانی‌ مێژووی‌ خه‌باتی‌ خۆی‌دا ژیان به‌سه‌ر ده‌با. خه‌ڵكی‌ كوردستان چ ئه‌وانه‌ی‌ ئه‌ندام, لایه‌نگر یان دۆستی‌ حیزبن‌و چ ئه‌وانه‌ كه‌ بێ‌لایه‌نن‌و ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌ی‌ لایه‌نگری‌ رێكخراوه‌ سیاسی‌یه‌كانی‌ دیكه‌شن بۆ هه‌موو مه‌سه‌له‌یه‌كی‌ گرنگی‌ سیاسی‌ چاو بۆ هه‌ڵوێستی‌ حیزبی‌ دێموكرات ده‌گێڕن, چاوه‌ڕوانی‌یان لێی‌ هه‌یه‌, گله‌یی‌ لـێ‌ ده‌كه‌ن‌و قسه‌ی‌ دڵـی‌ خۆیانی‌ له‌گه‌ڵ‌ دێننه‌ گۆڕێ‌. به‌راستی‌ نه‌ك هه‌ر هیچ رێكخراوێكی‌ سیاسیی‌ دیكه‌ی‌ كورد یان ئێرانی‌ له‌م وه‌زعییه‌ته‌دا نیه‌, به‌ڵكوو رێكخراوێكی‌ ئه‌وتۆ شك نابه‌ین كه‌ جێگه‌‌وپێگه‌یه‌كی‌ نیزیك له‌وه‌شی‌ هه‌بێ‌.

له‌ ماوه‌ی‌ نێوان دوو كۆنگره‌ی‌ دوایی‌ حیزب‌دا له‌گه‌ڵ‌ هه‌موو دژواری‌‌و كه‌ند‌وكۆسپه‌كانی‌ سه‌ر رێگا, پێوه‌ندیی‌ حیزب له‌گه‌ڵ‌ كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵك‌و به‌تایبه‌تی‌ توێژی‌ رووناكبیر ره‌وتێكی‌ تازه‌ی‌ به‌ خۆوه‌ دیتوه‌. ئیددیعا ناكه‌ین كه‌ ته‌شكیلاتێكی‌ پان‌و به‌رین‌و هه‌موو لایه‌نی‌ له‌ نێو رووناكبیران‌و خوێندكاران‌دا هه‌یه‌, چونكه‌ شتی‌ وا له‌ سێبه‌ری‌ سانسۆر‌و زه‌بر‌وزه‌نگ‌دا نه‌ مومكین‌و ن